Түйінді полиартериит (периартериит) (ТП) васкуллиттер тобына жатады, ұсақ және кішкене калибрлі тамырларды жүйелі жарақаттайтын болғандықтан ерекше полиморфизммен сипатталады. Жиі инфекциялардан, интоксикациялардан, дәрілік жоғары сезімталдықтан кейін, вакциналар енгізгеннен және басқалардан кейін дамиды. Кейде науқастарда HDs-антигендер анықталады. Түйінді полиартериит дамыған кезде айналымда және тамыр қабырғасына бекітілген иммундық кешендер әсері анықталады. Түйінді полиартериит жиі тері, бүйрек, шеткі нервтер, бұлшықет және ІҚЖ тамырлары зақымдалады; тамырларда некроз, тромбоз және атрофиялар дамуы мүмкін. Басқа мүшелердің процесске араласуы сирек байқалады.

Жіктелісі. Шартты түрде келесі түрлерге бөледі: терілік және жүйелік (бүйректік- висцеральды, бүйректік-полиневритикалық, тромбоангаиттік). Жедел, жеделдеу және (сиректеу ) созылмалы ағымдарын ажыратады.

Клиникалық көрінісі. Көбіне ер балалар ауырады. Көп жағдайда жедел басталады, 80%-да дұрыс емес типті тұрақты қызбамен жүреді. Терілік формасында полиморфттық терінің бөртпелер түрінде (жиі геморрагиялық, тыртықтар, некроздар, атрофиялар) жарақаттану тән болады. Жүйелік түрінде терілік бөртпелермен қатар буындарда, ішінде ауырсыну байқалады, кейін ішкі мүшелер жарақаттануы (тұрақты гипертензиялы нефрит, миокардиттер, ІҚЖ және аталық бездердің ишемиялық зақымдалуы), миалгиялар және шеткі нервтер невриті қосылады. Ерте байқалатын белгілердің бірі – көз тамырларының зақымдалуы (көз түбін қарау міндетті) болуы мүмкін. Сиректеу өкпе және талақ тамырлары зақымдалады. Дерт әрқашанда қабыну процессінің жоғары лабораториялық активтілік көрсеткіштерімен дамиды.

Диагноз. Түйінді полиартериит диагнозы критериялары: 1. Ауру; 2. Торлы ливедо (тері суретінің тармақты өзгерістері); 3. Аталық безде ауырсынуы (орхит, эпидидимит); 4. Миалгиялар; аяқ бұлшық еттерінде әлсіздік және ауырсыну; 5. Мононеврит немесе полинейропатия; 6. Артериялық диастолалық қысымның жоғарлау; 7. Қанда мочевина немесе креатинин мөлшерінің артуы; 8. В гепатиті вирусының беткей антигені немесе оған қарсы антидененің болуы; 9. Артериографиялық өзгерістер (ангиографияда висцеральды артериялардың аневризмдері немесе окклюзиясы); 10. Морфологиялық зерттеулерде ұсақ және орташа тамырлардың қабырғаларында гранулоцитарлы және мононуклеарлы -жасушалы инфильтрация. Кезкелген үш және одан артық критериялардың анықталуы УП диагнозын қоюға мүмкіндік береді. Маңызды клиникалық белгілер болып терінің зақымдалулары (пальпацияланатын пурпура, некротикалық өзгерістер, саусақ ұшының инфарктары) есептеледі.

Емі. Әдетте преднизолон тағайындаудан (2 мг\кг) бастайды, метилпреднизолонмен пульстерапия қолданылады. Жүйелік түрінің ерте сатыларында преднизолон және циклофосфанды қосарлап қолдану керек. Емнің жалпы ұзақтығы 12 айдан аз болмауы керек.

Пайдаланылған әдебиеттер:
Түсіпқалиев Б. Балалар аурулары. Оқулық. Ақтөбе 2011ж 927 бет.