Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның салық жүйесін және экономикасын реформалау

Мәселен, соңғы жылдары Қазақстан Республикасында бірқатар салықтық реформалар жүргізілді, олардың нәтижелері:

негізгі салықтар бойынша салық ставкаларын азайту есебінен салық төлеушілердің салық ауыртпалығын елеулі төмендету;
«айналымдағы» салықтарды, бос жерлер мен шағын отбасылық салықты, мұрагерлік және сыйға тарту тәртібімен өтетін мүліктен салықты жою жолымен салық жүйесін оңайлату.
2014 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасының салық жүйесінде 13 салық, 6 алым және 10 төлем түрлері, сондай-ақ мемлекеттік баж әрекет етеді [2];

қызметтің белгілі бір түрлері үшін, сондай-ақ ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері үшін салық салудың оңайлатылған жүйесі түрінде арнайы салық режимдерін енгізу.
Егер Қазақстанда және шет елдерде салық ауыртпалығының құрылымын салыстырсақ, дамыған елдерде пайда салығының ставкасы 30-40% (Қазақстанда – 20%); ҚҚС – 10-20% (Қазақстанда – 12%); жұмыс берушілерден әлеуметтік салық – 8 – ден 40% – ға дейін (Қазақстанда– 11%); табыс салығы-30-дан 60% — ға дейін (Қазақстанда-10% жазық шкаламен) шегінде ауытқатынын атап өткен жөн. 2009 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасының жаңартылған Салық кодексі күшіне енді.:

экономиканың шикізаттық емес секторларына жалпы жүктемені төмендету;
экономиканы жаңғыртуға және әртараптандыруға ықпал ететін жағдайлар жасау;
салықтық әкімшілендіруді жетілдіру және салық рәсімдерін оңайлату есебінен бизнесті жүргізу шарттарын жақсарту.
Салық жүктемесін төмендету және салық жүйесін жетілдіру мақсатында 2009 жылдан бастап корпоративтік табыс салығының ставкасы 30-дан 20% — ға дейін төмендетілді, инвестициялық салық преференцияларын алу тәртібі жеңілдетілді, шығындарды ауыстыру мерзімі 3 жылдан 10 жылға дейін ұлғайды, бұл инвестициялық жеңілдіктің артықшылықтарын толық көлемде пайдалануға мүмкіндік береді.

ҚҚС ставкасы 2009 жылдан бастап 13% — дан 12% — ға дейін төмендетілді, бұл ҚҚС ставкасын әлемдегі ең төмендердің біріне айналдырды. Бұл ретте 2009 жылдан бастап «дебеттік» сальдо – сатып алушылар төлеген ҚҚС сомасынан өнім берушілерге төленген ҚҚС сомасын қайтару туралы ереже енгізілді.

Тіркеу есебіне міндетті түрде қою кезінде ҚҚС бойынша ең төменгі айналым шегі айлық есептік көрсеткіштің 15000 еселенгеннен 30000 еселенгенге дейін ұлғайтылды, бұл шағын бизнеске салық және әкімшілік жүктемені төмендетуге мүмкіндік береді.

Жер қойнауын пайдаланушыларға салық салу жүйесі реформаланды.

Жер қойнауын пайдалану бөлігінде роялтидің төлемін пайдалы қазбаларды өндіру салығымен (ПҚӨС) ауыстыру көзделген. Әлеуметтік салықты реформалау шеңберінде 13-тен 5% — ға дейінгі мөлшерлемелері бар салықтың регрессивті шкаласынан 11% мөлшерлемесімен жазық шкалаға көшу жүзеге асырылды. Жеке табыс салығы бойынша бірыңғай ставка 10% деңгейінде сақталды.

Салық кодексінде мүліктік салықтарды реформалау көзделген. Мәселен, мүлікке салық салу базасы қысқартылды, құны 120 млн теңгеден асатын жеке тұлғалардың қымбат тұратын мүлкіне ставкалар 0,5-тен 1% — ға дейін көтерілді, көлік құралдарына салық есептеу кезінде автокөлік құралдарына түзету коэффициенттері алынып тасталды.

Салықтық әкімшілендіру уақыт шындығына сәйкес келтірілген және Салық кодексі тікелей әрекет ететін заң болуы тиіс екені анық айқындалған.

Осының барлығы 2014 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанға «Doing Business» рейтингінде «салық салу. «Салық салу» индикаторы 3 құрамдас бөлікті қамтиды:

Жалпы салық ставкасы (пайданың % – ы) — Қазақстанда-28,6% құрайды, бұл көрсеткіш елдің салық саясатын көрсетеді.
Төлемдер саны-Қазақстанда ағымдағы жылы 6 төлем, бұрын 7 төлем, бұл көрсеткіш елдің салық саясатын көрсетеді, көрсеткіштің жақсаруы әдіснамаға өзгерістер енгізумен байланысты, сондықтан жеке табыс салығы мен әлеуметтік салықты төлеу бір төлем ретінде есептеледі.
Өз міндеттемелерін орындау үшін салық төлеушілерге қажетті уақыт. Бұл көрсеткіш елдегі салықтық әкімшілендіру деңгейін тікелей көрсетеді, Қазақстанда 188 сағатты құрады,бұл салық төлеушінің салық органдарына салық есептілігін дайындауға, толтыруға және ұсынуға жұмсаған уақытын қамтиды.
Осы көрсеткішті жақсарту мақсатында Қазақстанда электрондық шот-фактураларды енгізу бойынша жұмыстар жүргізілді. Электрондық шот-фактураларды қабылдау және өңдеу бойынша ақпараттық жүйе құрылды және жұмыс істейді (жүйені пайдалану тегін негізде ұсынылады).

Сондай-ақ ағымдағы жылы бюджеттік сыныптама кодтарының қысқаруы жүргізілді. Бұл іс-шара Ұлттық экономика министрлігімен бірлесіп жүзеге асырылды.

Бюджеттік сыныптама кодтарының 208-нен (БСК) 119 БСК (немесе 57,2%):

салық төлемдері бойынша-164 БСК-дан 101 БСК немесе 62 БСК қысқартылды%;
кедендік төлемдер бойынша-44 КБК-дан 18 КБК немесе 41% қысқартылды.
Салық органдарының ақпаратты қабылдау және өңдеу орталықтарында кезекті басқарудың электрондық жүйесін енгізу бойынша жұмыс жалғасуда. Қазіргі уақытта Республикада 214 ақпаратты қабылдау және өңдеу орталығы жұмыс істейді, оның ішінде 22-інде электрондық кезек жүйесі орнатылған, ағымдағы жылдың соңына дейін тағы да 22 орталықта жүйе орнатылатын болады. Сондай-ақ орталық серверге орнатылған жүйелерді қосу бойынша жұмыстар қатар жүргізілуде, бұл барлық өңірлердегі ағымдағы жағдайды бақылауды және талдауды жүзеге асыруға, сондай-ақ салық төлеушілерге қызмет көрсету сапасы мен жүктелуі бойынша есептерді қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Индикаторды жақсарту бойынша одан әрі жұмыс, оның ішінде Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің өкімімен бекітілген 2016 жылға қарай Дүниежүзілік Банктің «Doing Business» рейтингінің бірінші 30 елінің қатарына кіру жөніндегі шаралар жоспары шеңберінде жүргізілетін болады. Бүгінгі күннің және болашақ ұрпақтың қажеттіліктерін қамтамасыз ету мақсатында Қазақстанда резервтік ресурстарды қалыптастыру есебінен мұнай саласындағы шетелдік және бірлескен кәсіпорындардың қызметінен бюджетке түсетін сыртқы түсімдерді жинақтайтын және мемлекеттік бюджет кірістерін тұрақтандыруға бағытталған Ұлттық қор құрылды. Бұл қордың шоттарында 2015 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша 68,0 миллиард АҚШ доллары жинақталған. Бұл ретте, осы күнге елдің халықаралық резервтері тұтастай алғанда, Ұлттық қордың шетел валютасындағы активтерін (68,0 млрд доллар) қоса алғанда, 96,1 млрд долларды құрады.[ 4]

Осылайша, Қазақстан осы жылдар ішінде қиын жолдан өтіп, әлеуметтік-саяси тұрақтылықты сақтап, нығайта отырып, демократиялық және нарықтық реформаларды мүлтіксіз жүзеге асыра отырып, елеулі табыстарға жетті. Республикада макроэкономикалық тұрақтандыруға қол жеткізілді, бизнесті табысты жүргізу үшін қажетті заңнама қалыптастырылды, құрылымдық реформалар жүргізілді, олар енгізу кезеңінде олардың барлық тіркеспеуі кезінде еліміздің орта және ұзақ мерзімді перспективада жедел дамуы үшін берік негіз құрды. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Нью-Йорк қаласына жұмыс сапары аясында бірқатар екіжақты кездесулер өткізді. Саммит барысында Мыңжылдық декларациясын орындау жөніндегі шаралардың нәтижелері талқыланды,онда 2015 жылға дейінгі дамудың негізгі мақсаттары мен міндеттері тұжырымдалды.

Іс-шараға қатысушылар 2015 жылдан кейінгі даму саласындағы күн тәртібін талқылады. Жиналғандарға арнаған сөзінде Қазақстан Президенті біздің еліміз мыңжылдық дамуының сегіз мақсатын іске асыруда айтарлықтай ілгерілеуге қол жеткізгенін атап өтті. Атап айтқанда, Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан мемлекеттіліктің негіздерін нығайтып, азаматтық қоғамды дамыту үшін жағдай жасағанына назар аударды. Сонымен қатар, республиканың ЖІӨ 19 есеге өсті, жан басына шаққандағы табыс 13 мың долларға жетті.

Мемлекет басшысы сондай — ақ денсаулық сақтау саласындағы оң көрсеткіштерді атап өтті: қазақстандықтардың өмір сүру ұзақтығы 71 жылдан асады, кедейлік 11 есеге-34-тен 3 пайызға дейін қысқарды, балалар мен аналар өлім-жітімінің деңгейі 65 пайызға төмендеді.[5]

Дүниежүзілік банктің мәліметінше, Қазақстанның ЖІӨ 2014 жылы 212 млрд.долларды құрады. ЖІӨ көлемі бойынша елдер рейтингінде біздің еліміз Ресейден басқа ТМД елдерінің барлығынан алда келеді. Реформалар Қазақстанның бәсекеге қабілеттілік рейтингін арттыруға ықпал етті. Осылайша, Қазақстан бірден 8 позицияға – Польша мен Италия арасында орналасқан әлемнің 140 елінің арасында 50-ден 42-ші орынға көтерілді. Дүниежүзілік экономикалық форумның (ДЭФ) Жаһандық бәсекеге қабілеттілік рейтингісінде Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев бастамашылық еткен ауқымды даму бағдарламаларын іске асыру арқасында. Қазақстан экономикасының басты артықшылығы макроэкономикалық тұрақтылық және дамыған еңбек нарығы, сондай-ақ көлік, сондай-ақ инфокоммуникациялық инфрақұрылымды дамытудың жоғары қарқыны болып табылады. Жалпы рейтинг шығарылатын 114 критерийден 25-тен астам Қазақстан көрші мемлекеттермен теңеспейтін өсімді он тармаққа көрсете алды. [6]

Басқа да ұқсас мәліметтер

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *