Тәуелсіз аудиторларды тағайындау 2006 жылы қабылданған Компаниялар туралы заңмен реттеледі. Осы бөлімде аудиторлардың орнынан босатылуы және қызметтен кетуі үшін қолданылатын заң нормалары, аудиторларды тағайындаудың негізгі принциптері қарастырылады.

Аудиторларды тағайындау принциптері

Компания уәкілдері (даусы бар акционерлер) аудиторларды жалпы ережеге сай тағайындайды. Жаңадан құрылған компания жағдайында аудиторлар алғашқы тіркеуден өтеді, содан кейін оларды директорлар бір ай ішінде тағайындайды. Аудиторларды акционерлер тағайындағанда алғашқы тағайындаудың ұзақтығы бірінші жылдық жалпы жиналыска дейін ғана (ЖЖЖ) болады. Аудитордың кеңсесіндегі кез келген бос орынға қызметкерді келесі ЖЖЖ-та қабылдайды. Аудиторлар тағайындалған соң, компания аудиторлардың аудитті жүргізгені үшін тиісті сыйақы төлеуге және шығындарын өтеуге міндетті. Жыл сайынғы жалпы жиналыста қайта тағайындау шартымен аудиторлар өз қызметтерін қайтыс болғанға дейін, орнынан түскенге дейін немесе қызметтен кеткенге дейін жалғастыра алады. Аудиторлардың орнынан түсуі немесе қызметтен кетуі 2006 жылы қабылданған Компаниялар туралы заңмен реттеледі. Аудиторлар компания жойылған кезде ғана өз қызметін тоқтатады.

Аудиторлардың орнынан түсуімен байланысты бос орынды коспағанда, директорлар аудиторлардың кеңсесінде пайда болған бос орынға қызметкерді қабылдай алады. Бұл жағдайда тағайындалған аудиторлар келесі жылдық жалпы жиналысқа дейін өз қызметінде қалады. Егер де ер немесе әйел адам тағайындалғанға дейін жазбаша түрде келісім берген болса, онда ол адамның аудитор ретінде тағайындалуына болады. Осындай келісімшартсыз тағайындау дүрыс емес және ол компанияның немесе кез келген қызметкердің жасырын қылмысы болып есептеледі.

«Шағын компаниялар режиміндегі» заң ережелерінің одан әрі дамуы. 2006 жылы қабылданған Компаниялар туралы заңның 381 бабына сәйкес «шағын компаниялар режимі» оларды шоттар мен аудитке қатысты көптеген талаптардан босатуды қамтамасыз етеді. Заңда шағын компанияларға қол үшын беру және заңда белгіленген керек емес талаптардың жүктемесін төмендету көзделген. Алдыңғы заңнамаға сәйкес мұндай көмек таңдау арқылы колжетімді болса, жаңа заң бойынша жеңілдік автоматты түрде беріледі.

Бұл, мысалы егер де тек қана біліктілік шарттарына жауап беретін шағын компаниялардың (382 (1)-(6) бөліміне сәйкес) 10% аз емес дауысы бар болса, онда акционерлер шоттарды рэсімдеуді және аудиторларды тағайындауды жылдық жалпы жиналыста қарауды талап етпейді. Компанияның біліктілік шарттары бір жылға жасалады және келесідей екі немесе одан да көп талаптарды қанағаттандыруы тиіс:

  • Айналымы — £5.6 миллионнан көп емес
  • Баланс жиынтығы (яғни активтердің жиынтығы) — £2.8 миллионнан жоғары
  • Қызметкерлер саны — 50-ден жоғары.

Қоғамдық компанияларға, банктік және сақтандыру компанияларына, инвестициялық және басқару компанияларына шағын компаниялардың ережесі қолданылмайды.

Айналымы £5.6 миллионнан аспайтын шағын компанияларда (ЕО заңына сәйкес максимальды мүмкін мән) аудиторларды тағайындау талап етілмейді, тек 10% дан аз емес артықшылығы бар акцияларды иемденетін акционерлер ғана компаниядан есепті жыл үшін (476 және 477 бөлім) аудиттелген қаржылық есептілікті дайындауды талап ете алады. Аудиттен босату лимиті біртіндеп £90 000 айналымға дейін артады. Компания құқығын иеленуші шағын компаниялардың 68%-ға жуығы босату артықшылығын пайдаланады. Басқалары капиталға қол жеткізу сияқты себептер бойынша аудит үшін өз каржы есебін ұсынуды жалғастырады.

Аудиторларды тіркеу

2006 жылы кабылданған Компаниялар туралы заң аудитті қадағалау органынын мүшелері және осы органның (1212 бөлім ережесіне сәйкес) таңдау құқығына ие болған фирмалар мен жеке тұлғалардың жүргізгенін талап етеді. Егер фирманың бір мүшесі компанияның аудиторы ретінде тіркелмеген болса, онда аудиторлық фирма компанияның аудиторы ретінде эрекет ете алмайды. Компанияның аудиторлары үшін жеңілдігі бар тіркеу процедуралары болады. Компанияның тіркелген аудиторларының тізімі қоғаммен таныстыру үшін сақталады. Тіркеу мамандықтың сенімін, сенім деңгейі мен аудитордын тиісті тәжірибесін қамтамасыз етеді. Бұдан баска формалды тіркеу мен кейінгі тіркеу процедуралары практикада аудитордың сапасын түрақты бакылауды камтамасыз етеді. Тіркеу талаптарына қоса бухгалтерлік есеп органдарының бірыңғай және міндетті әдеп кодексін жэне баска да ережелерін колдауын және бакылауын, сондай-ак мүшелерінің кэсіби дамуын жалғастыруын талап ететін шарттар да қойылады. БХФ талаптарының әсері және Еуропада 2006 жылы кайта каралған сегізінші Директива (міндетті аудит бойынша директива) 2006 жылы қабылданған Компаниялар туралы заңмен бірге осы процессті одан ары күшейтті.

Аудиторлардың орнынан түсуі және қызметтен кетуі

Аудиторлар компанияның жалпы жиналысының шешімімен ғана орнынан босатылады, ол үшін 28 күн бүрын арнайы хабарлама жіберілуі тиіс. Компания аудиторларды орнынан босату туралы арнайы хабарламаны алғаннан соң, аудиторларға сол хабарламаның көшірмесін жолдауы кажет. Сонда аудиторларға жазбаша түрде түсініктеме беру мүмкіндігі ұсынылады, ал түсініктеме көшірмелері жиналысқа катысуға құқықтары бар барлык мүшелеріне жіберіледі. Аудиторлардың жиналыста өздерін тыңдауды талап етуге құқықтары бар. Аудиторлар жалпы жиналыста орнынан босатылса, онда компания дэл осы жиналыста олардың орнына басқа аудиторларды тағайындай алады. Осы аудиторларды орнынан босатуға катысты шарттар аудиторлардың тәуелсіздігін күшейтуге әсерін тигізеді. Қаржылық есептілік туралы өз пікірлерін білдіретін аудиторларды директорлар жалпы жиналыста компанияның келісімінсіз жұмыстан шығара алмайды. Аудиторлар қызметтен кетуге шешім қабылдаған жағдайда, компанияға жазбаша хабарлама жіберуі керек (2006 жылы кабылданған Компаниялар туралы заң, 517-бөлім). Танымал емес компаниялардың аудиторлары қызметтен кетпеген жағдайда, олар қатысушылардың немесе несие берушілердің көңілін аудару үшін кез келген жағдайлар туралы хабарлауға міндетті немесе мұндай жағдайдың болмағаны туралы мәлімдемеуі керек (519-бөлім).