Шынықтыру механизмінің жаттықтыруына бағытталған мақсаттық шараларға сүйенуге мәжбүр етеді. Соңғы кезде мамандар шынықтыру әсерін көбінесе ағзаның жасушаларының тобындасуының биофизикалық ерекшеліктерімен байланыстыра бастады. Шынықтыру процедурасының ағымында сондай –ақ , суық су құю кезінде, жерде, қарда жалаң аяқ жүру кезінде және т. б. магниттік әсер ету ықпалында моллекула протондарының белгілі ортовод өз айналымын бағдарын оңға қарай жедел түрде өзгертеді – бұл процесс энергияның маңызды мөлшерінің бөлінуімен қоса жүреді. Ағзаны шынықтыру процедурасын өткізу кезінде бүйректің үстіңгі және қалқанша безде гормонның синтнзі өседі және олардың организм жасушыларының тобымен пайдалану шыныққан адамның инфекцияға қарсы тұруының өсуі және иммунитеттің ифтендірушісімен байланыстырады. Балаларды шынықтырукезінде аллергиялық реакциялары тегістеледі және диатездері жойылады. Шынықтырудың басқа спецификалық емес әсері «шеткі жүрек» — артериалдың және кіші артериалдың микровибрациясының активизациясы болып табылады, соның арқасында бүтін жүрек жолдары жүйесінің қызметі жетілдіріледі және қан айналымның жағдайы жеңілдетіледі.

Шынығу принципінің маңыздылығы адамдағы функционалдық атқарулар көбінесе оның психикалық қондырғыларымен алдын-ала анықталу жағдайларымен анықталады. Егер адамда шынықтыру процедурасына дайындалу кезінде ауру мүмкіншілігі пайда болса, ол ауырып қалады.Міне сондықтан денсаулыққа, сергектікке, қанағатқа жағдай жасау қажет және оның шынықтыру механизмін меңгеру кезінде адамның жетілуі қажет. Біріншіден әртүрлі факторлардың (судың, жылудың, судың, ауаның, жердің т. б.) температурасының түсуіне тұрақтылық жасау үшін құралдың үлкен шеңберін қолдану қажет. Екіншіден, бұл принципті тарату дене бөлшектерін және әртүрлі учаскілерін шынықтыру кезінде әсер етуін қажет етеді. Аталып өткен шынығу принциптері адамға оларды тарату үшін дұрыс құралдарды таңдап алуға көмектеседі.

 Шынығудың тиімді жолыбүкіл денені суық сумен құю және қарама-қарсы душ. Шынығудың ең шекті жолы – морждану, әсері жағынан күшті және тиімді болып табылады.

Денені шынықтырудағы қағидалар:

  1. Біртіндеулік.
  2. Жүйелілік.
  3. Адамның денсаулығының ауытқуына байланысты жеке бастың аутегендікерекшеліктерінің есебі.
  4. Дене шынықтыру үрдісінде күн энергиясын, суық суды және ауаны кешенді түрде пайдалану.
  5. Күнге қыздырыну. Күн сәулесінің энергиясы емдікке халық ежелден пайдаланып келеді. Әдетте күн сәулесінің радиациясы үш түрден тұрады.
  6. Төте реадиация;
  7. Шағылысу немесе шашыранды реадация;
  8. Ультра фиалетті;

Дене жаттығулары адамның психикасына да үлкен әсерін тигізеді. Осының әсерінен жүйке жүйесінің күш-қуаты өседі, ішкі сөлінің бездерінің жұмысына дем береді және жағымды эмоция тудырады.

Дене шынықтырумен айналысуды бастайтындар үшін, көптеген әр түрлі дене шынықтыружаттығуларыныңмол жиынтығының арасындағы ең бірінші орынға шығаратыны: сауықтыру жүгіріс, жүріспен алмастырып тұратын жүгіріс, аэробика, шейпинг, жүзу, туризм, еркін гимнастикасы, таңертеңгілік сауықтыру гимнастикасы, дәстүрлі гимнастикажәнетыныс алу жаттығулары. Дене шынықтырумен тәуліктің қай кезінде болмасын айналысуға болады, бірақ тамақтанғаннан кейін 1,5-2 сағат уақыт өткеннен кейін.

Денені шынықтырудегеніміз – кез-келген физикалық жаттығу. Оның белгілі заңдары мен принциптері болады. Осы принцип пен заңдылықтарды сақтай отырып, адам айналаны қоршаған сыртқы орта факторларының зиянды әрекетін жеңе алады.

Арнаулы түрде жүргізілетін ғылыми зерттеулеріне қарағанда, спортшылар әлемде кездеспейтін рекорттарды жасайды. Оның себебі, арнаулы түрде жаттығу мен ағзаның ерекше әсерінен екенінен анықталды. Адам ағзасында шек жоқ екені байқалды. Әдетте, жай уақытта жасай алмайтын нәрселерді қиналғанда, күйзелген кезде адам тез жасайды да өзі қайран қалады. Адам ағзасы – 86 градусқа жететін суыққа, +50 градус ыстыққа шыдай алады. Мұндайжұмыстардыжасау үшін арнаулы жаттығулар жасау керек. Шынығу кезінде ағзаның біріншіден айналаны қоршаған сыртқы орта факторларымен арадағы биологиялық тепе-теңдікке жету, екіншіден, ағза ішіндегі физиологиялық – биохимиялық үрдістер арасындағы бұзылмаған қалыпты сақтау. Айналаны қоршаған сыртқы орта факторларымен қашан да, қай кезде де, жыл маусымдарында болмасын ағза биологиялықтепе-теңдікті сақтай алса, онда адам ұзақ уақыт, яғни 300 жылдай өмір сүре алады екен. Ал, егер биологиялық тепе-теңдік бұзылған кезде, онда адам тіршілік үрдісін тоқтатады. Тіпті, қалыпты жағдайдың өзінде де ағза қалыптан тыс ауытқулардың үзіліссіз өзара ықпал әрекеттері өтіп отырады. Олардың керекті ағзаның икемділігіне типтік- тегершіктеріне жедел жөнге келтіріп отырады. Бұл табиғат күшіне байланысты жүреді.

Дене шынықтырудененіңбелсенді қозғалысы, тамақтану , тыныс алу, шынығу, медитация және табиғй факторларды қолдануы. Шынығушылықпен ауру деңгейлері арасында байланыс бар. 10000 ер адам мен 10000 әйел адамдардың төмен дене белсенділігінен 64 адам әр апта сайын қайтыс болып тұрады. Елемейтін дене жүктемесін өлім санын 25,8 адамға дейін азаитады. Мөлшерден тыс (әр апта сайын 50-60 км жүгіргендер) шынығу 18,6 жағыдай,5есе кем болады. Бұл үшінжүрек қантамырларының системасын азаиту керек. Аптасына 4-5 рет20 минуттан 45 минутқа дейін шынығу керек, қарқындылығы 65-50 % ең жоғары ЧСС: Егер ЧСС 160-170 минутына соғатын болса,        қиындықтың            болуы            мүмкін. Демалу белсенділігі мен сауықтыру мамандары сауықтыру жұмысына көп көңіл бөледі, ал маңыздысы денсаулықты сақтау және өрбіту ретінде қарайды. Олай болса, XIX ғасыр тұрғындарына қарағанда, біз бес рет аз жүреміз. Қазіргі заман адамдарына жүру бұл өте дене жүктемесін жеңілдетуге қолайлы жағдайды, қосымша жоғалтпаушылықты міндет етпейді: арнайы жабдықтар, қолайландырылған трасса мен спорттық ғимараттар керек емес.Оған арнайы уақыт бөлудің де керегі жоқ, себебі жұмысқа немесе иниститутқа барар алдында шынығуға болады. Егер жақын тұрсаңыз, 2км жерді жылдам және 10 минут бұрын, ертерек шығып жүрсеңіз жеткілікті.

 Сауықтыру эффектісіне жүгіргенге қарағанда, жүру үш есе аз. Жүгіру бәріне аса пайдалы емес және әр жерде осыған арнайы шарт жоқ екенін біліп жүрген дұрыс.Сонымен жүріс кезінде, олар асығуды кеңес етеді, себебі, шынығу тез жүруде жақсы нәтижені, сонымен қатар шынығу жүктемесіне тек тез жүріс, темп береді. Аз қимыл, отырықты, қалыпты өмір өткізу, өзіне қауіпті әр күнделікті темекі шегумен тең болып келеді. Канада иниститутының қалыпты өмір сүру туралы оқыту мамандары прессконференциясын өткізіп,олар мұны ескертті.Зерттеудің нәтижесі бойынша дене жүктемесімен алшақтайтын адамдар қауіп-қатерге жолығады. Мысалы, 10000 ер жыл сайын жүрек ауруынан өлген, әр бір төртінші адам отырыңқы өмір сүргендіктен деп есептейді. Бұндай адамдар жүрек ауруынан басқа, диабет, тоқ ішек рагынан, остеопороз ауруларына шалдығуымүмкін.

Зерттеулердің негізінен, канадалықтар үш адамның екеуі, яғни 60% ер адам мен 66% әйел адамдарды осындай әрекетпен өмірден өздеріне «үкім» шығарған дейді. Остеопроз ауруына балалық, жастық және ересек жасқа дейінгілер өте аз қимыл әрекеттің салдарынан душар болады.Білім және сүйек мықтылық құбылыстары ағзаға 20 жыл адам өмірінде жалғасуда, егер осы жылы балалар немесе жас адамдар аз қимылдаса, бұдан ауыруға душар болады, бұл туралы пресс-конференцияда талқылады.

Өкінішке орай, дәрігерлердің берілген анықтамасына қарағанда, шамамен үштен екісі жас канадалықтар көп уақыттарынкомпьютеррдің алдындында өткізуде.

 Отырғылықты саятын кешетін халықтар үшін аз мөлшерде жүктеме беру жөнінде ұсыныстарда берілген. Ересектер үшін дәрігерлер ең аз жүктеме ретінде бір сағат тез жүріс деп есептейді, бірақ міндетті түрде, әрине бұл уақытты бірнеше бөлімге бөлуге болады. Дүкенге барғанда көлігіңізді тастаңыз деп канадалықтарға ақыл берілген.

Қалыпты өмір тақырыбы мен айналысқан журналист «жатумен айналысуды дене жүктемесіне жатқызуға болама?» деп сұрақ қойған екен.иниституттың президенті Крэйг жатумен айналысу дене белсенділігіне жатқызуға болмайды деп жауап қайтарған. Шынығу – бұл адам организмінің қоршаған орта жағдайларына төзімділігін, сондай-ақ оның қуаты мен жұмыс қабілетін арттыруға арналған шаралар жиынтығы. Шынығу – бұл организмді қорғау және бейімдеу үшін табиғи жағдайларды пайдалану. Мысалы организмнің суыққа төзімділігін арттыру кезінде алғашқыда терідегі қан-тамырлар тарылып, тері бозарады. Мұнымен қатар жүрек қағысы жиілеп, адам қалтырайды жаурайды.

Шынықтыру шараларын үнемі орындау арқылы организмді шынықтыруға болады.Шынықтыру кезінде организмнің қорғаныс күштері нығаяды. Шынықтыру шараларының қарқыны мен ұзақтығы әркімге жеке таңдалады.

Шыныққан адам жоғарғы өмірлік күйін иеленеді, ауруға шалдықпайды, кез-келген жағдайда сабырлық сақтауға қабілетті, ріх сергектігі жоғары.Көбінесе жүйелішынығу жаттығулары тиімді ір түрлі климат факторларында қолдану олардың жасына қарамастан денсаулық жағдайына бос болмауына байланысты.

Шынығудың мынадай мағынасы бар:

  • организмнің қорғаныс күштері мен түрлі ауруларға төзімділігін арттырады;
  • жұмыс қабілетін көтеріп, сезім реңін қалпына келтіреді;
  • адамның еріктік қабілетін тәрбиелеп, мақсатқа жетуге талпындырады;
  • адамның еріетілік қабілетін тәрбиелеп, мақсатқа жетуге талпындырады;
  • организмдегі алмасу барысын жақсартады;
  • ауа райындағы түрлі өзгерістерге және климаттық жағдайларғабейімделу барысын тездетеді;

Шынығудың негізінде белгілі бір ұстанымдар алынған.

  1. Жүйелілік – шынығу кез-келген жағдайда және ауа райы қандай болғанда да жүйелі түрде жүргізілуі керек. Дәл осы жүйелілік ағзаның шыныққандық күйін сақтай алады. Өйткені шынығу шараларын тоқтатқаннан кейін 2-3 апта өткенде, ал балаларда одан да тез, шыныққандық күйі жойылды.Шынығуды тоқтату міндетті түрде ағзаның ауруларға және сыртқы ортаның жағымсыз жағдайларына төзімділігінің төмендеуіне әкеп соғады.
  2. Біртіндеушілік – шынығудың шарттарының бірі, мұнда шынықтыру күшінің әсері біртіндеп арттырылуы тиіс. Мысалы, құйылатын судың температурасы біртіндеп төмендетіледі, ауа және күн ванналарының ұзақтығы біртіндеп арттырылады, серуендеу уақыты біртіндеп ұзартылады.
  3. Бірізділік – ағзаның өз қызметін жақсы арттыруынааз тітіркендіргіштің жәрдемдесетінін, ал шектен тыс күштілері, керісінше зорықтыратынын ескерген дұрыс. Жаңа емшараны, жаңа әдісті қабылдамас бұрын жеңіл емшаралар арқылы ағзаны алдын-ала жаттықтыру керек.

Жеке-даралық адамның жеке-дара ерекшеліктері және оның денсаулығының күйі міндетті түрде ескеріледі. Шынығуды бастар алдында дәрігердің кеңесі қажет, әрі қарай денсаулық пен көңіл-күйді қатаң бақылап отырған жөн.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *