Классикалық электродинамика, әртүрлі ортадағы және ваккумдегі электродинамикалық процестердің теориясын қамтиды. Негізгі рөлді классикалық электродинамикада электромагниттік өрістің әсерінен зарядталған бөлшектердің өзара әсері атқарады. Электродинамиканың тыныштықта тұрған электр зарядтарының және өрістердің өзара әсерлерін қарастыратын бөлімін электростатика деп атайды.

Электрлік өзара әсердің сандық мәнін орнатқан заң, тек ғана эксперименттік мәндерді жинаумен қатар, электростатикалық машиналарды жетілдіру арқылы электр және магнитостатикалық өзара әсердің математикалық теориясын жасау арқылы электростатика да үлкен жетістікке жетті. Л. Гальванидің «жануарлық электрі», А. Вольтаның бірінші электр тогының генераторын («Вольта діңгегі») құруы және тұйықталған электр тогының тізбегін алғаш рет сипаттауы, В.В. Петровтың электр доғасын ашуы, Г. Дэви және М. Фарадейдің электр тогының химиялық әсерін ашулары, С. Пуассон мен Д. Гриннің электр- және магнитостатика бойынша теориялық жұмыстары, электр сұйықтары саласындағы концепциясы ХІХ – ғасырдың бірінші жартысындағы электростатика негізін, магниттік сұйықтардың негізгі магнито-оптикада жататыны құрды. Соңынан бұл сала бойынша басты бақыт электромагнетизм болып қалды.

1820 жылы Х. Эрстед электр тогының магниттік әсерін ашты – электр тогы бар өткізгіштің маңында магнит өрісі бар екендігі анықталды. Осылайша электр және магнитизмнің өзара байланыстылығы дәлелденді. А. Ампер электрлік және магниттік құбылыстарының бірлігінің негізінде магнитизмнің теориясынжасап электродинамиканың негізін қалады. Оның концепиясының негізгі түсініктері: «Электр тогы», «Электр тізбегі» болды. Ампер электр тогы деп өткізгіш ішінде тоқтамай аралас қарама-қарсы электрлік зарядталған бөлшектердің қосылу және ажырау процесін түсінді (ток күшінің өлшем бірлігінің аты Ампер деп аталды). Ол токтың бағыты ретінде электрлік оң зарядтың бағытын негіздеді және бір-бірімен белгілі бір қашықтықта орналасқан өткізгіштердің кіші бөліктерінде өтетін екі токтың өзара механикалық әсерлерінің заңын орнатты. Бұл заңнан шығатыны-токтары бір бағыттағы параллель өткізгіштер тартылады, ал қарама-қарсы болғанда тебіледі. Магнит полюстарын қосатын перпендикуляр сызықтарға орналасқан жазықтықтағы электр токтарының жиынтығын магнит деген көзқарастан соленоид магнитке эквивалент деген табиғи шешім шығады. Мұндай шешімнен магнетизм құбылысын түсіндіру үшін «Магнит сұйықтығы» түсінігінің керегі жоқ-барлық магнит құбылысын электродинамикалық өзара әсерге алып келуге болады.

Электродинамика дамуының келесі қадамы М. Фарадей ашқан электромагниттік индукциясына келіп тіреледі, айнымалы магнит өрісінің әсерінен өткізгіште электр қозғалғыш күшінің пайда болуы электротехниканың негізі болып саналады. Электролиз заңының, магнит өрісіндегі жарықтың поляризация жазықтығының айналуының ашылулары кейбір электр түрлерінің табиғаттарының бірдей екенін көрсетеді. Электромагниттік индукция құбылысын алыстан әсер концепиясы негізінде түсіндіруге тырысқан Фарадей қарсылықтарды кездестіргеннен кейін электромагниттік өзара әсер электромагниттік өрістің көмегімен болатыны туралы көзқарасын, яғни жақыннан әсер негізінде болатынын білдірді. Бұл жағдай Д. Максвелл тұжырымдаған электромагниттік өріс концепциясының бастамасы болды.

М.Т. Кейкіманова; З.Ә. Сайымқұлов; Д.С. Узбекова.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *