Қазақстандағы жұмыспен қамтуды басқару механизмі

Қазіргі уақытта нарықтық экономика құрылымдық маневрлер жүргізуді және жұмыс күшін ел өңірлерінің салалары арасында елеулі қайта бөлуді талап етеді. Белгілі бір ауқымда жұмыссыздықтың пайда болуы қазіргі заманғы талаптарды ескере отырып, жұмыспен қамтуды мемлекеттік реттеу қажеттігіне себепші болды.

Жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік реттеу елдегі әлеуметтік — экономикалық өзгерістерге белсенді әсер етеді, өйткені жұмыссыздықтың өсуі экономиканың дамуы мен қоғамдағы әлеуметтік тұрақсыздық тұрақтылығының неғұрлым маңызды факторларының бірі болуы мүмкін. Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың Жолдауында А. Қазақстан Республикасының Президенті н. ә. Назарбаевтың 2015 жылғы 30 қарашадағы «Қазақстан жаңа жаһандық шындықта: өсу, реформалар, даму» атты Қазақстан халқына Жолдауы.

Қазақстанда барлық мемлекеттік институттардың, яғни заңдар мен ұйымдардың болуы жақсы байқалады. Соңғы бірнеше жыл ішінде Қазақстанның әлеуметтік — экономикалық дамуындағы түбегейлі өзгерістер еңбек нарығына мемлекеттік қатысудың тиімділігіне қойылатын талаптарды арттырды. Қазіргі уақытта Қазақстанда жұмыс істейтін Еңбек нарығының жұмыс істеуін реттейтін институттар жүйесі осы жүйенің құрылымдық элементтері қазіргі заманғы мемлекеттің барлық базалық институттары болып табылады (1-кесте).

Кесте 1-Қазақстандағы Еңбек және жұмыспен қамту нарығы институттарының жүйесі

Қазақстанда еңбек нарығы және жұмыспен қамту институттарының жүйесі

Қазіргі уақытта барлық мемлекеттік еңбек институттары мен нарықтық шаруашылық құралдарының өзара іс-қимылы, жаңа жұмыс орындарын құратын жұмыс берушілерді мемлекеттің көтермелеуін, бос жұмыс орындары, жұмыс берушілердің мекен-жайлары және басқа өңірлердің жұмыспен қамту қызметтері туралы ақпарат беру жолымен жұмыс күшінің кәсіби және аумақтық ұтқырлығын ынталандыруды қамтитын еңбек нарығының бас субъектілері арасында әлеуметтік әріптестікті қалыптастыру қажет. 2015 — 2019 жылдарға арналған «Нұрлы Жол» бағдарламасы аясында жаңа біліктілік жүйесі құрылды, еңбек нарығының заманауи талаптарына жауап беретін кәсіби стандарттар мен білім беру бағдарламалары әзірленді.

Орталық мемлекеттік органдармен және жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп, бағдарламаның әрбір бағыты шеңберінде іске асырылатын жобалардың және салалар мен өңірлер бөлінісінде құрылатын жұмыс орындарының саны, сондай-ақ құрылыс және пайдалану кезеңдерінде кәсіптер/лауазымдар бөлінісінде нақтыланатын болады. Жергілікті атқарушы органдар инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру шеңберінде:

жаңа жұмыс орындарын құру;
ауданда (қалада) тұратын, оның ішінде уақытша тіркелетін, жұмыссыз, өзін-өзі жұмыспен қамтыған және табысы аз адамдар қатарындағы адамдарға ұсыну.[2] Азаматтарды әлеуметтік қолдауды кеңейту мақсатында Жұмыспен қамтудың жаңа Жол картасын әзірлеу қажет. Бағдарламаны қаржыландыру көлемі 2009-2010 жылдары іске асырылған осыған ұқсас Жол картасымен салыстырғанда ұлғайтылуы тиіс. Бұл жергілікті инфрақұрылымды дамыту және елді мекендерді абаттандыру жөніндегі жобалардың есебінен еңбек нарығының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Кадрларды ауқымды қысқа мерзімді қайта даярлау және біліктілігін арттыру қайтадан ұйымдастырылатын болады. Кәсіпкерлікті дамыту үшін шағын кредит беру кеңейтіледі. [1].

2015 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша кешенді жоспарлардың орындалу мониторингі жұмыспен қамтуға жәрдемдесу жөніндегі белсенді шаралармен 159,9 мың адам қамтылғанын көрсетеді, бұл жоспарланған жылдық көрсеткіштің 50% — ын құрайды. Жұмыспен қамту органдарына өтініш білдіргендердің ішінен 109 мыңнан астам адам жұмысқа орналастырылды. Жұмыссыздықтың өсуіне жол бермеу және еңбек нарығында тұрақтылықты сақтау мақсатында өңірлерде «Нұрлы жол», «Жұмыспен қамтудың жол картасы 2020», ИИДМБ, сондай-ақ басқа да мемлекеттік және салалық бағдарламалар шеңберінде іске асырылатын инфрақұрылымдық жобаларға азаматтарды тарту жөніндегі қажетті шараларды іске асыруды көздейтін Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің кешенді жоспарлары бекітілді және іске асырылуда. [3].

Қазақстан Республикасындағы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мемлекеттік басқарудың орталық органы болып табылады, ол Еңбек және халықты жұмыспен қамту, зейнеткерлерді, мүгедектерді, кәмелетке толмаған балалары бар отбасыларды, сондай-ақ еңбекке жарамсыз халықтың басқа да топтарын мемлекеттік қолдауға мұқтаждарды әлеуметтік қорғау саласындағы бірыңғай мемлекеттік саясат пен мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асырады.

Еңбек нарығын реттеудің либералдық және әлеуметтік моделінің сақталып отырған айырмашылықтарына қарамастан, әлемдік экономикадағы еңбек нарығын мемлекеттік реттеуді дамытуда үш жалпы үрдісті белгілеуге болады:

Мемлекеттік реттеу мен еңбек туралы заңнаманы ырықтандырылған нормалар мен ережелер бағытында трансформациялау.
Еңбек нарығындағы тікелей мемлекеттік шығыстардан жұмыссыздықтан сақтандыру жүйесін қатаңдатуды қоса алғанда, Жұмыспен қамту саласындағы институционалдық өзгерістердің басымдығы.
Еңбек нарығындағы мемлекеттік шығыстар тиімділігінің, оның ішінде жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді бағдарламаларына басымдығы. [4] Жұмыспен қамтудың жол картасы — 2020, бағдарламаны іске асырудың 3,5 жылында 461 мың адам қатысты, олардың 60% — ы — жұмыссыздар, 30% — дан астамы-өзін-өзі жұмыспен қамтығандар және қалған 9% — ы-аз қамтылған халық. Бағдарламаға қатысушылардың жартысынан астамын ауылдық жерлерде тұратын жастар құрайды. Бағдарлама үш негізгі бағыт бойынша жүзеге асырылады: инфрақұрылымды және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты дамыту арқылы жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, кәсіпкерлік бастаманы ынталандыру; жұмыс берушінің нақты сұранысын ескере отырып, оқыту және жұмысқа орналасуға жәрдемдесу.

Бағдарламаның бірінші бағыты бойынша іске асырылғаннан бастап инфрақұрылымдық жобаларда 55 мың жұмыс орны құрылды, бұл ретте ауылдық жерлерде 4 мыңнан астам инфрақұрылымдық жобалар іске асырылды. Инфрақұрылымдық жобалардың көпшілігі — білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет және спорт нысандары.

Екінші бағыт шеңберінде 5 жылға кредит беріледі, кредиттің ең жоғарғы сомасы 3 млн.теңге 6% — дан аспайтын мөлшерлемемен. 2011 жылдан бастап 28 мың қазақстандықтарға несиелер берілді, олар 26 мың қосымша жұмыс орнын ашты. Үшінші бағыт бойынша кәсіби оқытумен бағдарламаны іске асыру басталғаннан бері 121 мың адам қамтылды, оқуды аяқтаған 105 мың адам, 87% жұмысқа орналастырылды. [5]

Халықты жұмыспен қамту мәселелерін мемлекеттік реттеудің мынадай құрылымы бар (1-сурет).

Басқа да ұқсас мәліметтер

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *