Қазақстанда инвестициялық қызметті дамыту мәлімет

Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында инвестициялық тетіктің барабар нарықтық қатынасын, жеке және мемлекеттік инвестициялаудың органикалық нысанын, инвестициялық қызметтің әртүрлі субъектілерінің өзара байланысын оңтайландыруды, тиісті заңнамалық-нормативтік базаны әзірлеуді және жеке фирманың, компанияның немесе саланың деңгейінде де, тұтастай алғанда ұлттық экономиканың деңгейінде де инвестициялық процесті регламенттейтін басқа да шараларды әзірлеу жүргізіледі. Сондай-ақ қолданыстағы жобаларды жалғастырудың немесе керісінше, аяқтаудың орындылығы тұрғысынан тұрақты ағымдағы бақылау мен бағалау қажеттілігі бар.

Бағалау тауарлар мен қызметтерді сатудан түскен кірістер есебінен салынған қаражатты өтеу дәрежесінің сандық және сапалық сипаттамасын; фирма үшін қалаулы деңгейден төмен емес инвестициялардың рентабельділігін қамтамасыз ететін пайданы алуды; кәсіпорын үшін қолайлы мерзім шегінде инвестициялардың өтелуін қамтамасыз етуге тиіс.

Қазақстан экономикасы қазіргі уақытта әлемдік экономикалық және қаржы дағдарысы нәтижесінде өсу қарқынының айтарлықтай төмендеуімен сипатталғанына қарамастан, 2013 жылы ел ЖІӨ-ні 1,2% — ға дейін ұлғайтуға қол жеткізді. Үкімет жұмыссыздықты біршама төмен деңгейде ұстап тұрды.

2013 жылы Үкімет банктерді қайта капиталдандыруды, жылжымайтын мүлік және ауыл шаруашылығы секторларын, сондай-ақ шағын және орта кәсіпорындарды қолдауды қоса алғанда, кең ауқымды шаралар бағдарламасын өткізу туралы жариялады. Қазақстан тікелей шетелдік инвестицияларды тарту саласында, әсіресе өндіруші салаларда жоғары көрсеткіштерді көрсетіп отыр. Экономиканы әртараптандыру жөніндегі елдің ауқымды жоспарларын іске асыру үшін Үкіметке қаржы қаражатының үлесін ғана емес, сондай-ақ білімді, жоғары технологиялық жабдықтарды беруді және кадр әлеуетін дамыту үшін мүмкіндіктерді қамтамасыз етуді көздейтін тікелей шетелдік инвестициялар қажет.

Халықаралық ауқымда жоғары ұтқыр болып ерекшеленетін инвесторлар үшін инвестицияларды орналастыру үшін орын таңдау туралы шешім қабылдау негізінен бизнес-ортаның тұрақтылығына, ашықтығына және болжамына, нарықтардың жақындығына, инфрақұрылымның қол жетімділігіне және кадрлардың біліктілік деңгейіне байланысты болады. Нақты салалық саясатты әзірлеу іскерлік қоғамның осы түйінді талаптарын орындау үшін неғұрлым маңызды фактор болып табылады.

Инвесторлар үшін неғұрлым тартымды ТМД нарықтары (аса тартымды үш елдің таңдауы негізінде)

1-сурет. Инвесторлар үшін неғұрлым тартымды ТМД нарықтары (аса тартымды үш елдің таңдауы негізінде)

Қазақстанда жұмыс істейтін инвесторлар өздерінің инвестициялық шешімдерімен едәуір дәрежеде қанағаттанған. Олардың көпшілігі іскерлік ортаны «күрделі, бірақ мүмкіндіктер ашушы»деп бағалайды. Зерттеудің кейбір қатысушылары Қазақстанды өзінің жаһандық корпоративтік жоспарлау карталарында стратегиялық өсу нарығы ретінде қарастыратынын атап өтті. «Егер сізде Қазақстанға инвестициялар жіберу туралы шешімді қайта қарау мүмкіндігі болса, сіз бұрынғысынша инвестицияларды жүзеге асыру туралы шешім қабылдадыңыз ба?»Инвесторлардың 81% жағымды жауап берді.

Мысалы, олар өз өндірістік кәсіпорнын орналастыру үшін өзге орынды таңдап, жергілікті компаниялар қатарынан басқа серіктесті тарту мәселесін қарастырар еді немесе нарыққа шығар алдында неғұрлым мұқият тәуелсіз сараптама жүргізер еді. Қазіргі уақытта елімізде жұмыс істейтін инвесторлар Қазақстанда бизнес-мақсаттарға қол жеткізуде өз жетістігінің дәрежесін былайша бағалайды:

Қазақстанда инвестицияларды жүзеге асыру тәжірибесін бағалау (2014 ж.)

2-сурет. Қазақстанда инвестицияларды жүзеге асыру тәжірибесін бағалау (2014 ж.)

Қазақстанның соңғы жылдары нормативтік-құқықтық базаны реформалау саласында қол жеткізген нәтижелері анық, алайда инвесторлар реформалардың жалғасуын күтуде. Атап айтқанда, сұралғандардың 53% — ы нормативтік-құқықтық базаның ашықтығы мен тұрақтылығының деңгейі жеткіліксіз деп санайды. Респонденттер деп атайды мынадай себептері:

Жаңа заңдар мен ережелерді қабылдау кезінде болашақ салдарға мұқият баға беру жеткіліксіз. Жаңа заңдар мен ережелерді қабылдау іскерлік қоғамдастықтың оларды қолданудың белгісіздігі аясында осындай заңдардың талаптарына сәйкес келу қабілетіне қатысты негізсіз үміттердің туындауына әкеп соғады.
Заңнаманы қолданудың бірізділігі. Заңнамалық базаның тез өзгеруі жекелеген заңдар мен ережелердің қолданылуын түсіндірудің және белгісіздіктің бірқалыпты болуына әкеп соғады, бұл инвесторлардың сеніміне нұқсан келтіреді (мысалы, әкімнің (өңір басшысының) ауысуы осы өңірде заңдар мен ережелерді қолдану саласындағы өзгерістерге әкелуі мүмкін).
Кейбір бақылаушы органдар тарапынан іскерлік тәсілдің болмауы. Шетелдік инвесторлар бақылаушы органдардың жұмысы азаматтық әкімшілік қызметінің қажетті элементі болып табылатынын түсінеді, алайда кейбір жағдайларда респонденттер тексеру жүргізу әдістеріне қатысты алаңдаушылық білдірді.
Шарттар талаптарының орындалуын қамтамасыз ету. Инвесторлардың құқықтары заңмен қорғалған және олардың талаптары сот арқылы қанағаттандырылуы мүмкін. Сот жүйесі тәуелсіз деп болжануда,алайда бірқатар жағдайларда инвесторлар өз жауаптарында соттар әрқашан да және кез келген жағдайда да өз шешімдерінде тәуелсіз екеніне толық сенімді еместігін көрсетті.
Шамадан тыс реттеу. Проблемалы облыстардың бірі ретінде «жергілікті қамтуды»қамтамасыз ету бағдарламасы аталады. «Жергілікті қамтуды» пайдалануға қатысты талаптар ел экономикасын дамыту контексінде түсінікті, олар инвесторлар мен жергілікті компаниялардың ұзақ мерзімді және тұрақты әріптестігін дамытуға ықпал етеді. Инвесторларға жүктеме балансын және жергілікті салалардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру қажеттігін сақтау маңызды.
Қазақстандық инвесторлардың 27%-ы өмір сүру сапасының деңгейін жоғары деп санайды, ал 45% — ы бұл салада бұрынғысынша елеулі жақсартулар қажет деп санайды. Қазақстанның ірі қалаларындағы (Астана мен Алматы) өмір сүру деңгейі ұдайы артып келеді. Алайда, осы екі қала мен елдің қалған аумағы арасында өмір сүру сапасы мен әлеуметтік инфрақұрылымға қол жеткізу бойынша айтарлықтай алшақтық бар.

Қазақстанда бизнесті жүргізу шарттары (2014 жыл)

3-сурет. Қазақстанда бизнесті жүргізу шарттары (2014 жыл)

Зерттеуге қатысушылар белгілеген негізгі проблемалық салалар::

білікті медициналық көмек пен білімнің қолжетімділігі;
қоршаған ортаны ластау және оны қорғау;
мәдениет және бос уақыт;
тұтынушылардың қазақстандық нарықта хабардарлығының төмен дәрежесі: қызметтер секторының даму дәрежесі жеткіліксіз; тұтынушылар үшін қызмет көрсету стандарттары олардың экономикасы жетілген елдерде қабылданған стандарттарға сәйкестігі мақсатында жоғарылату қажет;
«баға – сапа» қағидаты жұмыс істемейді: жалпы халық тарапынан сапалы қызметтерге сұранысты ынталандыру үшін тұтынушыларды ағарту және тұтыну мәдениетін арттыру қажет.
Соңғы 3 жылдағы инвестициялық ахуалдың өзгеруі

4-сурет. Соңғы 3 жылдағы инвестициялық ахуалдың өзгеруі

Инвесторлардың 16% соңғы жылдары инвестициялық ахуал нашарлады деп санайды (Қазақстанда 44% және елден тыс жерлерде 9%). Келесі салаларда нашарлау байқалды:

нормативтік-құқықтық орта және бизнесті жүргізу шарттары;
еңбек заңнамасы;
макроэкономикалық жағдайлар.
Бүгін Қазақстан Оңтүстік-Шығыс Азия мен Таяу Шығыс елдерінің инвесторларымен белсенді жұмыс жүргізуде. Инвестициялық ахуалды жақсарту және осы елдерден инвестициялар тарту мәселелеріне арналған Қазақстанда және шетелде инвестициялық саммиттер мен форумдарды ұйымдастырады. Өткен жылы Астанада ірі қазақстандық және Сауд компанияларының басшылары мен өкілдерінің қатысуымен «Қазақстан және Сауд Арабиясы: даму жөніндегі серіктестер» бизнес-форумы өтті. Аталған бизнес-форум аясында Қазақстанның инвестициялық мүмкіндіктерін таныстыру бойынша іс-шаралар, сондай-ақ ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, энергетика және минералдық ресурстар, туризм, көлік және коммуникация бойынша салалық секциялар өткізілді.

БАӘ — ге және Бахрейн Корольдігіне сапар барысында Әл-Хиляль банк өкілдерімен келіссөздер жүргізілді, олар ҚР-да алғашқы ислам банкін ресми ашуға, Қазақстанға Сукук (ислам облигацияларын) шығаруға, ислам банкингін дамытуға жәрдемдесуге дайын екендігін растады. Қазақстан Үкіметі инвестициялық қоғамдастыққа тап болып отырған және оларды жою жөнінде жүйелі жұмыс жүргізіп отырған проблемалар туралы жақсы хабардар. Үкіметтің елдің экономикалық әлеуетін ашудың нақты тұжырымдамасы бар. Осы мақсаттар үшін инфрақұрылымды, кадр әлеуетін, кәсіпкерлікті және экономиканың белгілі бір салаларын дамытуға қатысты көзқарасты қоса алғанда, стратегиялық дамудың бірқатар бағдарламалары қабылданды. Шетелдік инвесторларға айқындық, дәйектілік және жауапты қарым-қатынас, атап айтқанда: инвестициялар шарттарын анықтаудағы айқындық, инвесторлар құқықтарына әділ қатынастағы дәйектілік және инвесторлар мен кәсіпкерлер үшін институционалдық ортаны жетілдіру саласындағы жауапкершілік қажет.

Тікелей шетелдік инвестицияларды табысты тарту үшін елге инвестицияларды қоса алғанда, тартымды инвестициялық ахуал құру қажет.:

мөлдір және тұрақты нормативтік-құқықтық орта;
тәуелсіз сот жүйесі;
Үкіметтің инвесторларды қолдауға бағытталған міндеттемелерді қабылдауы;
жетілдірілген Инфрақұрылым;
қаржы секторына деген сенімді қалпына келтіру;
кадрлық әлеуетті дамыту (қызметкерлердің кәсіби дамуына инвестициялар және еңбек нарығын жаңғырту);
заңнамалық талаптарды сақтаумен байланысты әкімшілік кедергілер мен шығындарды төмендету арқылы, сондай-ақ әділ бәсекелестік үшін ашық жағдайларды қамтамасыз ету жолымен бизнес әлеуетін (әсіресе шағын және орта кәсіпорындар) ашу.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
«Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 8 қаңтардағы №373-II Заңы»
Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 1 қаңтардағы №100-IV «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексі»
ҚР Президентінің Жарлығы. Инвестициялық қызметті экономиканың басым секторларында жүзеге асыратын синвесторлардың келісім-шарттар жасасуы кезінде жеңілдіктер мен преференциялар беру ережесін бекіту туралы «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 21 сәуірдегі N 596 қаулысы.

Басқа да ұқсас мәліметтер

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *