Қазақстан және Еуразиялық экономикалық одақ

Қазақстан және Еуразиялық экономикалық одақ: проблемалар және даму перспективалары.

2015 жыл Қазақстан үшін Еуразиялық экономикалық одақ жұмыс істей бастаған тарихи жыл болды. Еуразиялық экономикалық одақ — халықаралық құқық субъектілігіне ие және Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартпен құрылған өңірлік экономикалық интеграцияның халықаралық ұйымы. Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттер Армения Республикасы, Беларусь Республикасы, Қазақстан Республикасы, Қырғыз Республикасы және Ресей Федерациясы болып табылады[5]. Осы баптың өзектілігі Еуразиялық экономикалық одаққа кірудің оң және теріс жақтарын зерттеу болып табылады. Еуразиялық экономикалық одақта тауарлардың, сондай-ақ қызметтердің, капитал мен жұмыс күшінің еркін қозғалысын қамтамасыз ету және экономика салаларында үйлестірілген, келісілген немесе бірыңғай саясат жүргізу күтілуде. ЕАЭО құрамына кіре отырып, біз мықты экономикалық іргетас құрып, елдеріміз бен ЕАЭО — ға қатысушы халықтар арасындағы достықты, тату көршілік пен сенімді нығайтамыз.

ЕАЭО жан — жақты жаңғырту, кооперация және ұлттық экономикалардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру және мүше мемлекеттер халқының өмір сүру деңгейін арттыру мүддесінде тұрақты даму үшін жағдай жасау мақсатында құрылды.

Одақтың осындай түрін құру идеясының өзі туралы тарихқа келер болсақ, ол біздің тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарында кетуде. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Ресейге 1994 жылғы 29 наурызда Мәскеу мемлекеттік университетінде болған алғашқы ресми сапары барысында. М. В. Ломоносов алғаш рет Біртұтас экономикалық кеңістік және бірлескен қорғаныс саясаты негізінде Еуразиялық одақты қалыптастыру идеяларымен сөз сөйледі[2].

Уақыт өте келе, еріктілік пен тең құқылық қағидаттарында қалыптасқан жаңа мемлекетаралық бірлестік негізінде біздің елдеріміздің өзара қарым-қатынасының сапалы жаңа деңгейіне көшу қажеттілігін айқындайды. Мұндай бірлестік Еуразиялық одақ бола алар еді. Ол ТМД-дан өзге қағидаттарға құрылуы тиіс, өйткені жаңа бірлестіктің негізін екі негізгі міндетті: Бірыңғай экономикалық кеңістікті қалыптастыру және бірлескен қорғаныс саясатын қамтамасыз ету шешуге арналған ұлттықтан жоғары органдар құрауы тиіс. Бұл мәселе ашық және шешілмеген. Бірақ 2010 жылғы шілдеде ЕурАзЭҚ шеңберінде Кеден одағын құру туралы Келісім күшіне енгеннен кейін 2010 жылғы желтоқсанда ЕурАзЭҚ саммитінде Беларусь, Қазақстан және Ресейдің Бірыңғай экономикалық кеңістігі негізінде Еуразиялық экономикалық одақ құру туралы келісімге қол жеткізілді[1].

2011 жылы 19 қазанда Еуразиялық экономикалық қауымдастық елдерінің басшылары Қырғызстанның Ресей, Белоруссия және Қазақстанның Кеден одағына қосылуы туралы шешім қабылдады.

Осы жылдың 18 қарашасында Мәскеуде Ресей президенті Дмитрий Медведев, Беларусь Президенті Александр Лукашенко және Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев интеграцияның келесі кезеңінің құжаттарына қол қойды:

Еуразиялық экономикалық интеграция туралы декларация;
Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шарт;
Еуразиялық экономикалық комиссияның жұмыс регламенті.
Еуразиялық экономикалық интеграция туралы Декларацияда 2012 жылдың 1 қаңтарынан бастап интеграциялық құрылыстың келесі кезеңі — Бірыңғай экономикалық кеңістікке көшу туралы айтылған. Декларация Дүниежүзілік сауда ұйымының нормалары мен қағидаттарына негізделуі және басқа мемлекеттердің қосылуы үшін өзінің қалыптасуының кез келген кезеңінде ашық болуы тиіс еді. ЕАЭО мақсаты-мүше мемлекеттер экономикаларының тұрақты дамуы үшін олардың халқының өмір сүру деңгейін арттыру мүддесінде жағдай жасау, жан-жақты жаңғырту, кооперация және жаһандық экономика жағдайында ұлттық экономикалардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру[4].

Қазақстан Президенті Н. Назарбаев атап өткендей А., бұл одақ бейбітшіліктің, келісімнің, өзара келісім мен пайданың ұзақ мерзімді векторы болып табылады. Келісіммен экономикалық одақ құру бекітіледі, оның аясында тауарлар, қызметтер, капитал және жұмыс күшінің еркін қозғалысы, экономика салаларында үйлестірілген, келісілген немесе бірыңғай саясат жүргізу қамтамасыз етіледі, деп хабарлады Еуразиялық экономикалық комиссияның баспасөз қызметі. Бір қатысушы елдің барлық экономикалық өзгерістері басқасының экономикалық көрсеткіштерінің өзгеруіне тікелей әсер етеді.

ЕАЭО туралы шарт 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Одаққа мүше-мемлекеттер белгілеген бірқатар секторларда бірыңғай қызметтер нарығы жұмыс істей бастайды деп болжайды. Бұл ретте ұлттық режим база ретінде салынған, яғни мемлекет қызметтерді жеткізуші мен әріптес елдерге қатысты толыққанды ұлттық режимді қабылдауға міндетті; Қандай да бір шектеулер бола алмайды. Бұдан әрі Тараптар осы секторларды барынша кеңейтуге, оның ішінде алып қоюлар мен шектеулерді кезең-кезеңмен қысқарту жолымен ұмтылатын болады, бұл сөзсіз Еуразиялық интеграциялық жобаны нығайтады.

ЕАЭО туралы шарттың өзі мүше мемлекеттердің Үйлестірілген энергия саясатын жүргізу және жалпы энергия рыноктарының (электр энергетикалық, газ, мұнай және мұнай өнімдері нарығы) жалпы қағидаттары негізінде қалыптастыру туралы уағдаластығын бекітті. 2015 жыл бізге жағымсыз тосын сыйлар берді: мұнай бағасы құлдырап, тіпті бір барреліне 30 доллар психологиялық белгімен соғылды. 2015 жылдың қорытындысы бойынша Ресей рублі бағамының өзгеруі Ресей мұнай өнімдеріне бағаның төмендеуіне әсер етті. Бұл біздің зауыт резервуарларының іркілуіне алып келді және отандық мұнай өнімдері ресейлік мұнай өнімдеріне қарағанда қымбатқа түсті. Осыған байланысты үкімет ресейлік мұнай өнімдерін әкелуді шектеу туралы шешім қабылдады. Бұл отандық зауыттарда мұнай өңдеудің одан әрі қысқаруының алдын алуға және зауыттарды ішінара жеңілдетуге мүмкіндік берді. 2016 жылы 77 миллион тонна мұнай өндіруді жоспарлап отырмыз. Осы жылы Қашаған жобасын іске қосу жоспарланып отыр, ол келесі жылдан бастап ортақ теңгерімге өз үлесін қосады. Бұдан басқа, Энергетика министрлігінің мәліметінше, таяу бес жылда ТШО-ны («Теңізшевройл») кеңейтуге 38 миллиард доллар инвестицияланады.

Сондай-ақ, 2016 жылдан бастап Қазақстан елді өз газымен толық қамтамасыз етуге көшеді. Біз таяу арада отандық газ экспортының көлемін арттыру мүмкіндігі болады деп үміттенеміз. Статистикалық мәліметтер бойынша, қазіргі таңда Қазақстанның 14 өңірінің 9-ы табиғи газбен қамтылған. Қазақстан аумағының орта есеппен 42 пайызы газдандырылған. Ұлттық компания Оңтүстік Қазақстан, Алматы, Жамбыл, Маңғыстау және Қызылорда облыстарында желілерді газдандыру мен жаңғыртуға тағы да 93 миллиард теңге инвестиция салуды шешті.

2016-2018 жылдарға арналған мемлекеттік бюджет ел өңірлерін газдандыруды жалғастыру үшін 10 миллиард теңге бөлді.

Мұнай бағасы сенімді түрде құлдырауына байланысты біздің ұлттық валюта бірнеше есе құнсызданды. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен және Үкіметпен бірлесіп елдің экономикалық және әлеуметтік тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-қимыл жоспары қабылданды. Бұл іс-қимыл жоспары негізгі блоктар бойынша жүйелі шараларды қамтыды: қаржы секторын тұрақтандыру, бәсекелестікті дамыту, жеке шетелдік инвестицияларды тарту, экономиканы несиелендіруді ұлғайту, жекешелендіру, қолданыстағы мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін жақсарту, сондай-ақ жаңа әлеуметтік саясатты қалыптастыру. Соңғы тармақта жұмысқа қабілетті халықты жұмыспен қамту мәселелерін шешуге баса назар аударылды. Сондай-ақ, Қазақстанда Министрлер Кабинеті Үкіметтің дағдарысқа қарсы бағдарламасын іске асыруда. Министрлер Кабинеті қабылдаған шаралар дұрыс, бұл, атап айтқанда, өңдеу өнеркәсібіндегі нәтижелерді көрсетеді.

Қазақстанда өңдеу өнеркәсібі 0,2 пайыз деңгейінде өсімнің оң қарқынын көрсетті.

Өңдеуші өнеркәсіптің өсуі металлургияда 14,5 пайыз деңгейінде екі таңбалы өсім есебінен қамтамасыз етілген. Бұл түсті металлургия өнімдерін шығарудың өткен жылдармен салыстырғанда 23,6 пайызға артуымен байланысты. Қазақстанның қара металлургиясындағы өсім 0,9 пайызды құрады. ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте Қазақстанның бірінші вице-премьері Бақытжан Сағынтаев экономикалық блок министрлерімен бірге осындай баға берді. Қазақстан экономикасында бар үрдістер біздің елде ғана емес, бүкіл әлемде де бар. Дамыған елдерде болып жататындықтан (экономикалық көрсеткіштердің құлдырауы) өткен жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан өткен жылдармен салыстырғанда көрсеткіштердің аз ғана өскенін көрсетті.

Бұл ел Президентінің тапсырмасы бойынша Үкімет қабылдаған шаралар біздің дұрыс бағытта қозғалып келе жатқанымызды көрсетеді. Сонымен қатар, басқа қатысушы елдер жақсы көрсеткіштер көрсеткен жоқ. Біз барлық салаларда, әсіресе өңдеуші өнеркәсіпте бар нәтижелер біздің еліміздің мықты позициясын тағы да көрсетіп отыр. ЕАЭО құру және оған қатысу еліміздің экономикасын дамытудың сенімді әрі лайықты векторы үшін түрткі болды. Бұл мақалада Қазақстанның Еуразиялық экономикалық одақ құрамына кіруінің кейбір теріс және оң жақтары қаралып, көрсетілді, бірақ оның одан әрі дамуы қандай болады, уақытты көрсетеді. Аймақтық экономикалық интеграция мен дедолларизациялауды дамыту үшін осы одақ аумағында жаңа бірыңғай валюта енгізу қажет[3]. Бұл мәселені қатысушы елдердің ұлттық валюталарына қатысты бағамды реттейтін Еуразиялық экономикалық комиссияның жұмыс регламентінде қарауға болады.

Тараз инновациялық-гуманитарлық университетінде «Қаржы және есеп» кафедрасында келесі пәндер жүргізіледі: Қаржы, Қаржылық жоспарлау, мемлекеттік қаржы, халықаралық валюталық-несиелік қатынастар және т.б. 5В050900 «Қаржы» мамандығы бойынша студенттердің дәрістік және практикалық сабақтары кезінде бұл мәселе талқыланды. Студенттер өз тарапынан аталмыш жағдайды талқылап, Еуразиялық экономикалық одақтың дамуын шешу жолдарын ұсынды. Сондай – ақ студенттер басқа қатысушы елдердің студенттерімен онлайн конференция өткізуге ниет білдірді. Бұл ұсыныс біздің университеттің ғылым бөліміне қарауға берілді.

Әдебиеттер тізімі:
Мансуров Т. Нұрсұлтан Назарбаевтың өмірге енгізілген Еуразиялық жобасы. // Егемен қазақстан. 2011-6 желтоқсан.
Н. Назарбаев А. Мәскеу мемлекеттік университетінде дәріс М. В. Ломоносов. 1994 жылғы 29 наурыз. ҚН-да. Н.Назарбаев. Ой-материалдық кезде. М. «көркем әдебиет». 2012 — С. 28-35.
ҚР Президенті — Ұлт Көшбасшысы Н. ә. Назарбаевтың Жолдауы А. Қазақстан Республикасының Президенті н. ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі. // Ой. — 2013 № 1-б. 19.

Басқа да ұқсас мәліметтер

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *