Қазақстан Республикасында бизнес-инкубаторларды дамыту перспективалары

Қазақстан Республикасында Үкімет жүргізіп отырған әлеуметтік – экономикалық саясаттың басты стратегиялық бағыттарының бірі шағын және орта бизнесті дамыту болып табылады. Қазақстан Республикасының экономикалық дамуының қазіргі кезеңінде жеке бизнес аса маңызды рөл атқарады. Соңғы жылдары Қазақстанда жеке және заңды тұлғалар өздерінің қорқынышы мен тәуекеліне пайда табу үшін жүзеге асыратын шағын кәсіпкерлік қарқынды дамыды.

2014-2015 жылдары шағын және орта бизнесті дамытуға 1 триллион теңге бөлінді. «Нұрлы жол» бағдарламасының жобаларына-2,7 триллион теңге. Қазақстанға халықаралық қаржы ұйымдары 2,7 триллион теңге бөлді. [1]

Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күнінен бастап шағын және орта бизнесті (ШОБ) мемлекеттік қолдаудың алты бағдарламасы жүзеге асырылды. Қазіргі уақытта «Бизнестің жол картасы 2020″бағдарламасы жүзеге асырылуда. Сондай-ақ ҚР ЭДСМ кәсіпкерлікті дамыту комитеті құрылды. Бұдан басқа, Қазақстанда «ДАМУ «кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ (бұдан әрі – «Даму «КДҚ» АҚ) және басқа да бірқатар ұйымдар қызметін жүзеге асырады.

«Қазір экономикалық өсудің аймақтық драйверлерін қалыптастыру маңызды. Барлық инвестициялық жобалар тікелей өңірлерде іске асырылуда. Сондықтан 6 макроөңірге — Оңтүстік, Солтүстік, Орталық — Шығыс, Батыс, Алматы және Астана үшін жеке бағдарламалар әзірлеу қажет.

Ірі өңірлік жобалардың айналасында шағын және орта бизнесті дамыту қажет. Сондықтан «Бизнестің жол картасы — 2020» Кәсіпкерлікті қолдау бағдарламасы макроөңірлердің инвестициялық бағдарламаларының бір бөлігі болуға тиіс. Еңбек ресурстарының ұтқырлығын арттыру жөніндегі шараларды қарастыру қажет, бірінші кезекте еңбек тапшылығы өңірлерінен көші-қонға ынталандыруға бағытталған.»[1]

Қазіргі уақытта Үкімет бизнес-инкубацияға қызығушылық танытуда, өйткені ол шағын бизнесті дамытудың ерекше тәсілі ретінде қарастырылады. «Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасын тиімді іске асыру мақсатында Үкімет жаңғырту стратегиясын және бизнес – инкубаторларды одан әрі ілгерілету үшін ШОБ қолдау үшін қолданылатын құралдарды әзірлейді. Қазақстан Республикасында бизнес — инкубаторды дамыту бағдарламасын тиімді ынтымақтастық желісін құру мақсатында Кәсіпкерлікті дамыту комитеті мемлекеттік деңгейде үйлестіретін болады.

Мұндай желі қызметті үйлестіруді және тәжірибе алмасуды және өзара қолдауды қамтамасыз ететін болады. Инкубаторларды құру процесі мемлекеттік бюджет қаражатын, жергілікті бюджет қаражатын, сондай-ақ компаниялар қаражатын пайдалана отырып, жергілікті деңгейде жүргізілетін болады. Бизнес-инкубатордың тікелей мақсаты жаңадан бастаған компанияларды қолдау және инкубация кезеңінен кейін нарық жағдайында олардың дербес жұмыс істеуіне қол жеткізгенге дейін бизнесті құру болып табылады. Бизнес-инкубатор жаңа компаниялар үшін келесі тәртіпте микро орта ұсынатын болады:

Компанияларға жеке қажеттіліктерге сәйкес оңай айырбасталатын модульдер түрінде белгілі бір деңгейдегі кеңістік беретін ғимарат. Бұл компанияның даму сатысындағы қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік береді.
Өз қызметінің алғашқы жылдарында компанияның құрылуы мен дамуын қолдайтын қызметтердің кең спектріне тікелей қол жеткізу (3-5 жыл ішінде инкубация). Бұл компаниядағы шамадан тыс жұмыспен қамтылудан және барлық жабдықтарды сатып алудан құтылуға мүмкіндік береді, бұл шағын кәсіпорындардың ағымдағы шығыстарын қысқартуға және оңтайландыруға алып келеді.
Кәсіпкерлердің инкубаторға келіп, одан ыңғайлы уақытта кетуге мүмкіндік беретін жалдаудың либералды шарттары. Бұл компанияның ұтқырлығын арттыруға мүмкіндік береді.
Бизнес-инкубатор құру жөніндегі бастама «Бизнестің жол картасы 2020″бағдарламасының ережелерімен келісіледі. «Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасы шеңберінде өндірістік инфрақұрылымды қаржыландыру үшін: жеке жобалар үшін, сондай-ақ өнеркәсіптік нысандарды ұйымдастыру мүмкіндігі бар. Аталған бағдарлама кәсіпкерлер мен қызметкерлердің біліктілігін арттыру, алдын ала іріктеу, ақпараттық іс-шаралар өткізуге мүмкіндік береді. Қосымша мүмкіндіктер Қазақстан Республикасының Үкіметі әзірлейтін Моноқалаларды дамыту бағдарламасы шеңберінде құрылатын болады. [2, 41-43с].

Бүгінде Қазақстан жастары ел экономикасының дамуына өз үлесін қосуға ұмтылуда. Көптеген студенттер өздерінің перспективалы бизнесін ашуға ұмтылады, бірақ барлығының өз мақсаттарын жүзеге асыру үшін мүмкіндіктері немесе қаражаты жоқ. Сондықтан бизнес-инкубатор құру жастар кәсіпкерлігі үшін бастапқы алаң болуы мүмкін. Мысалы, Қызылордада Мәншүк Мәметова атындағы гуманитарлық колледжде «Даму» Қорының аймақтық филиалының қолдауымен 2016 жылдың наурыз айында студенттерді кәсіпкерлікке оқытуға арналған бизнес-инкубатор ашылды.

Қор, өңірлік кәсіпкерлер палатасы мен колледж 18-29 жас аралығындағы жастардың кәсіпкерлік қызметіне қолайлы жағдай жасайды.

Бизнес-инкубатор базасында «Даму» қолдауымен жыл бойы бизнес — тренингтер, табысты кәсіпкерлермен кездесулер, бизнес-ойындар және студенттердің кәсіпкерлік әлеуетін арттыруға бағытталған басқа да іс-шаралар өтеді. Жастардың бизнес-идеяларын шығаруға, талқылауға және іске асыруға мүмкіндігі бар. Инкубатордың негізгі мақсаты-білім беру орталығы мен студенттік кәсіпкерлікті қолдау платформасын қалыптастыру.

Сонымен қатар, бизнес – инкубаторлар зияткерлік меншік құқығы бар және патенттерді дайындау ісі бар басқа мекемелердің әрекеттерін толықтыра отырып, жаңа өндірістік технологияларды дамыту мен коммерцияландыруды қолдау үшін қажетті инфрақұрылымның маңызды элементі ретінде қарастырылады, бірақ бір мезгілде олар экономикалық, әлеуметтік, құрылымдық және инновациялық саясаттың құралы болып табылады [3, 448с].

Жаңадан құрылатын кәсіпорындар тәжірибе жинақтайтын және одан әрі өсу үшін көмек алатын, нарықтағы өз позицияларын нығайтатын ісін жаңа бастаған кәсіпкерлер үшін қолайлы жағдайлар жасау бизнес — инкубатор құрудың негізгі мақсаты болып табылады. Белгілі бір даму деңгейіне жеткеннен кейін фирма бизнес — инкубатордан шығып, оған банкроттықты болдырмауға ғана емес, одан әрі өсуге мүмкіндік беретін айтарлықтай тәжірибе мен әлеуетке ие бола отырып, дербес өмір сүре бастайды.

Қазір шағын бизнесті қолдаудың бұл нысаны бизнесті дамытудың ерекше жағдайларына (инфляция, заңнамадағы олқылықтар және т. б.) байланысты әсіресе өзекті. Жаңа шағын кәсіпорындарды құрудағы бизнес — инкубатордың рөлі «start-ups» тікелей инкубациясында ғана емес, сонымен қатар бизнес-инкубаторды бейіндеу және оның алаңдарында орналастыру үшін кәсіпорындарды конкурстық іріктеу рәсімдері есебінен жергілікті өзін — өзі басқару органдары қызметі аумақтың даму басымдықтарына сәйкес келетін кәсіпорындарға қолдау көрсете алады.

Бизнес-инкубатордың басты міндеті-фирмалардың табысты дамуына ықпал ету. Бизнес-инкубаторда жұмыс істейтін кәсіпкерлер жаңа жұмыс орындарын құрып, технологияларды дамытып, жергілікті және ұлттық экономиканы нығайтады[4, 24с].

2005 жылдың мәліметтеріне сәйкес, Қазақстанда 51 бизнес-инкубатор жұмыс істеді. Алайда бұл сан сондай — ақ Алматы, Ақтөбе, Қызылорда, Қарағанды, Приозерск, Орал және Өскемен қалаларындағы технологиялық парктер сияқты шағын бизнес-орталықтар мен консалтингтік компанияларды қамтыды. «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ Вице-президенті А. Н. Тоқсанованың презентациясына сәйкес, 2011 жылы Қазақстанда 21 бизнес-инкубатор және 10 технологиялық парктер жұмыс істеді. Бизнес-инкубаторлардың басым көпшілігі шағын бизнес үшін қызмет көрсететінін мәлімдейді, алайда, зерттеу мәліметтері бойынша 2011 жылы олардың негізгі қызметі «бизнес — инкубаторлардың»жұмыс істеуіне өте шектеулі қатысатын өндірістік және сервистік алаңдарды жалға алумен байланысты.

Басқаша айтқанда, бизнес — инкубаторлардың көпшілігі бизнес инкубация және бизнесті қолдау емес, коммерциялық жылжымайтын мүлікке бағытталған. Макроэкономикалық жобаның 2012 жылдың ақпан және наурыз айларында кездесуі кезінде екі инкубатордың атауы, атап айтқанда Шымкент қаласындағы «Содби» және Атырау қаласындағы бизнес — инкубатор жиі айтылды. Дегенмен, олар старт-ап компанияларын инкубациялауды жүзеге асырмайды, өйткені олар өзін-өзі қаржыландыратын ұйымдар және негізінен өзіне төлеуге мүмкіндік беретін компаниялар үшін қызметтер көрсетеді. Бұл Қазақстан Республикасында бизнес – инкубаторларды ашу мен одан әрі дамытудың басты проблемасы болып табылады. [2, 13с]

Бүгінгі күні елімізде негізгі қызмет түрі технологиялық бизнес — инкубациялау болып табылатын 8 өңірлік Технопарк жұмыс істейді. Бизнес-инкубациялау жөніндегі бағдарламаны 2010 жылдан бастап ҚР Инвестициялар және даму министрлігі іске асырады. Егер статистиканы келтірсе, 2010-2015 жылдары аталған бағдарлама аясында жалпы қаржыландыру сомасы 975 млн теңгеге 116 жоба жүзеге асырылды.

Бизнес-инкубаторлар белгілі бір топтардың қажеттіліктерін қанағаттандыру және белгілі бір қоғамдастықтардың мақсаттарына қол жеткізу үшін құрылады. Осы себепті, «барлығына бір көзқарас» қағидаты бойынша бірыңғай шешім жоқ және бизнес-инкубаторлардың ұйымдастыру, басқару, ұсынылатын қызметтер, қаржы қаражаты және басқа да параметрлер жоспарында елеулі айырмашылықтары бар. Олар сондай-ақ іскерлік қызметтерді ұсынатын басқа ұйымдардан ерекшеленеді.

Сондықтан бизнесті жүргізудің ең жақсы әдістері белгілі бір қажеттіліктерді, өңірлік талаптарды және Бизнестің ерекшелігін қанағаттандыру үшін бейімделуге тиіс. Бизнес-инкубаторлар үлгілерінің бір ортақ мақсаты бар — «Қолдау алатын жаңа компаниялардың инкубациясы, өсуі және нарықтағы өмір сүруі».

Алайда, инкубатордың моделін анықтау кешенді болып табылады және негізгі қолдау көрсететін мекеме, стратегиялық мақсаттар, орналасу орны, қызмет түрі, компания түрі және бағдарланушылық сияқты факторларды ескереді. Инкубаторларды құруда Үкімет, жергілікті органдар, университеттер немесе зерттеу институттары, өнеркәсіп, корпорациялар, венчурлық капитал, консорциум, үкіметтік емес ұйымдар, франчайзинг, қауымдастықтар мен кәсіподақтар жетекші рөл атқара алады. [5]

Сарапшылардың пікірінше, Бизнес — инкубатор өңірлердің көптеген әлеуметтік-экономикалық мәселелерін шешуге мүмкіндік береді,өйткені бизнес — инкубатордың басшылығында да, онда орналасқан фирмаларда да жаңа жұмыс орындары құрылуда.

Сонымен қатар, бизнес — инкубатор нарықтың ашықтығын арттыруға және онда жұмыс істейтін субъектілерді заңдастыруға ықпал етеді. Бизнес — инкубатордағы фирмалар бастапқыда ашық бизнес жүргізеді. Олар инкубатордың қабырғаларын тастап кеткен кезде, олар салық және басқа да бақылаушы органдарға белгілі және адал бизнесті жүргізуді жалғастыруда.

Жедел табысқа жету үшін инкубациялық бағдарлама және бизнесті қолдау жөніндегі бағдарлама жоғары деңгейде қолдау көрсетуі, сондай-ақ жергілікті билік органдары мен халықтың бизнесті инкубациялау мен қолдаудың жаңа бағдарламалары үшін жауапкершілік сезімін тудыруы үшін кейбір жергілікті серіктестерді қолдауы тиіс.

Бизнес үшін қызмет көрсетушілермен, жергілікті және орталық билік органдарымен, бизнес-қауымдастықтармен өзара іс-қимыл елде және одан тыс жерлерде құрылуы тиіс. Интернет байланыстың және нарықтарды жаһандандырудың құны төмен болған кезде, қажеттілік пен пайда бизнес-инкубаторлар/бизнесті дамыту орталықтары үшін де, олардың клиенттері үшін де таңқаларлық. Қазақстандағы нарық шектеулі, экспортты және халықаралық альянсқа қатысуды ынталандырады. [2, 36c]

Бизнес-инкубаторлар Қазақстанда нормативтік құқықтық база мен кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін жағдайлардың жақсаруына қарай бизнестің тиімді дамуын арттыру құралы болуға тиіс.

Осыған байланысты Жеке кәсіпкерлікті қолдау бойынша жүйелі шаралар қабылдау қажет, олар қаржыландыруға қолжетімділікті жақсартумен, қажетті инфрақұрылымды қамтамасыз етумен, құзыретін арттыруға жәрдемдесумен, консультациялық қолдау алумен және кәсіпкерлік бастамаларды бірлесіп іске асыру үшін серіктестерді тартумен шектелмейді [6].

Бизнес — инкубаторды ашу және оларды бүкіл ел бойынша тарату мүмкіндігі үшін белгілі бір мақсаттарға қол жеткізу үшін үш — төрт жыл талап етілетін бизнес – инкубаторларды перспективалық дамыту үшін әртүрлі бағдарламалар жүзеге асырылуы тиіс. Алайда, егер бизнес — инкубаторларда бизнесті жүргізудің қазіргі тәсілдері Қазақстанда және шетелде сарапшылардың алған тәжірибесіне сүйене отырып өзгертілсе, бұл мүмкін болады.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан Халқына Жолдауы А. «Қазақстан жаңа жаһандық шындықта: өсу, реформалар, даму». от 30.11.2015 ж.
Кшыштоф З. Қазақстанда бизнес инкубаторлардың тиімді моделін енгізу бойынша қажеттіліктерді бағалау және ұсыныстар / / USAID — 05.2012 ХЭП.
Мағлұмат Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру: оқулық. Под ред. д. э. ғ. д., проф. А. Н. Асаулдың. – СПб.»Гуманистика», 2004. — 448с
Гамидуллаева Л. А. әлеуметтік-экономикалық жүйе ретінде бизнес-инкубаторды басқару міндеттерін сипаттау және шешу модельдерін әзірлеу: автореф. дис. Пенза, 2009. 24 б.
Гамидуллаева Л. А. бизнес-инкубациялау сапасын арттыру үшін жоспарлау жүйесін құрудың жалпы теориялық аспектілері: ғылыми мақала, «Современные проблемы науки и образования» журналы, № 5,
«Бизнестің жол картасы 2020» бизнесті қолдау мен дамытудың бірыңғай бағдарламасы, 28.04.2015 №

Басқа да ұқсас мәліметтер

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *