Қазіргі уақытта ұлттық метрологиялық мекеме болып «Қазақстан метрология институты  (РМК «ҚазМетрИн») болып табылады. Сонымен қатар ол мемлекеттік ғылыми метрологиялық болып есептеледі. РМК «ҚазМетрИн» мемлекеттік эталондар мен эталон құрылғыларын жабдықтау, құрастыруға қатысты ғылми – зерттеу лерге қатысады, өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесінің тізілімін жасайды, өлшем құралдарының түрін бекіту мақсатыында оларды сынау және метрологиялыық аттестациялау жұмыстарын жүргізеді, мемлекетаралық және халықаралық стандарттарды енгізге қатысады, метрология саласының мамандарын дайындайды.

РМК «ҚазМетрИның» бас мекемесі Астана қаласында орналасқан, оның 5 филиалы бар:  Ақтөбе қаласында, Өскеменде, Оралда, Қарағандыда, Оңтүстік Қазақстан (Шымкент қаласында) және Алматы қаласында.

Қазақсттанда метрологиялық қызметтің жұмысы 1923 ж. Семей қаласында бастадлы (Томск қаласындағы салыстыыру және тексеру палатсының бөлімшесі ашылды). Бөлімше тексеру және өлшеу қызметтеріне қатысты барлық жұмыстарды жүргізді. Бұл бөлімше 1925 ж. 1 қазаннан бастап жеке мекеме болып құрылып, меторлогиялық қызметтер көрсете бастады. Сол жылдан бастап Семей палатасы : Алматы, Орал, Фрунзе, Петропавлжәне Ақтюбе қалаларында бөлімшелерін ашып, жұмыс істей бастады.

1929 ж. 1 қазаннан бастап, Семей қаласындағ салыстырып тексеру палатасы Қазақ аймақтық шама және таразы салыстырып тексеру палатасына айналды. Палата 1931 ж. 1 қазаннан бастап Қазақ Аймақтық Стандарттау Бюросы болып аталды.және ол Алматы қаласына ауыстырылды.

Қазақ Аймақтық Стандарттау Бюросы 1933 ж. ҚазФКСР- ның Ішкі істер халық комиссариатына қарасты шама және таразы басқармасының Уәкілетті Орталық Басқармасы болып аталды, ал 1938 ж. ҚазҚСРХалық Комиссариаты Кеңесіне қарасты шама және өлшем құралдары жұмыстарының уәкілетті Басқармасы болып аталды.

1950, 60, 70-80, 90 ж.ж даму кезеңдері…..

Қазіргі уақытта ҚР метрологиялық қызметі мемлекеттік метологиялық қызметті заңды және жеке тұлғаларды метрологиялық қызметіменжәне бірнеше мың адамды штатпен қамтамасыз етеді. Мтрологиялық қызметтің үйлестіруші уәкілетті органы болып  «ҚазМетрИн» РМК болып табылады.

2000 ж. 7 маусымда ҚР Үкіметінің қаулысымен қабылданған ҚР « Өлшем бірлігін қамтамасыз ету»  Заңына сәйкес өлшем бірлігін қамтамасыз ету жүйесінің құрылымыа мыналар жатады:

1) ҚР метрологиялық қызметі;

2) шама бірліктерінің эталондары және элшем құралдары;

3) нормативтік құқықтық актілер, өлшем бірлігін қамтамасыз етуші талаптар, нормативтік құжаттар;

Метрология – өлшемдер туралы ғылым.  «Метрология» — еген сөз гректің «метрон» — өлшем, «логос» — ілім дейтін екі сөзінен құралған. Метрологияның сөзбе – сөз мағнасы өлшеу туралы ілім. Қазіргі кездегі анықтама бойынша метрология – өлшеу туралы , өлшеу бірегейлігін және дәлдігін қамтамасыз етудің жолдары мен тәсілдері туралы ғылым.

Метрологияның негізін қалаушы Д.И. Менделеев былай деген « Ғылым өлшеуден басталады. Өлшеусіз ғылымның болуын елестету мүмкін емес. Шынында да өлшеулер жүйесінсіз ғылым мен техниканың ешқандай саласы өмір сүре алмайды. Метрология үш бөлімнен тұрады : теориялық , заңнамалық және қолданбалы.

         Метрологиядағы физикалық шамалар. Физикалық шамабұл сапа тұрғысынан бірнеше физикалық нысана, сандық тұрғыдан әрбір физикалық нысанның сипаттамасы. Физикалық шаманы өлшеу дегеніміз – оны өлшем бірлігіретінде алынған біртекті басқа бір шамамен салыстыру.

      СГСсантиметр, грамм, секунд жүйесі;

МТС – метр, тонна, секунд;

Қазір метр мөлшері вакуумдағы жжарық жылдамдығы арқылы анықталады. Масса бірлігі килограммның жасанды эталонарымен- 1889 ж. дайындалған платина – иридийлі гирлермен анықталады.

«Шынтақ « -Король 1 Генрихтің скипетр ұзындығымен сәйкес келді.Көп елдерде қолданатын кеңінен қолданатын ұзындық бірлігі «фут» – Ұлы Карлдың табан ұзындығына тең».

1872 ж. Халықаралық комиссия шартты материалды эталондаар негізіндегі масса және   ұзындық бірліктеріне көшу туралы шешім қабылдады. 1875 ж. 17 мемлекет (соның ішінде Ресей) метрикалық конвенцияға қол қойылды. Конвенция юойынша :

— Метр мен килограммның халықаралық эталондары жасалды;

— өлшем мен шамалардың Халықаралық бюросы құрылды;

— өлшем мен шамалардың Халықаралық комитеті құрылды

— өлшем мен шамалар бойынша Бас конференция 6 жылда бір рет шақыру бекітілді.

1960 ж. Х1 БАС конференция өлшемдер мен шамалар бойынша жаңа жүйе қабылдады,  ол Халықаралық бірліктер жүйесі (Systeme Internatinal) деп аталды..

Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі (СИ) —

Метр —1/ 299792458 секунд аралығындавакуумде өтетін  жарық жолының ұзындығына тең; Секунд – цезий -133атомының қалыпты жағдайының өте жұқа құрылымыныың екі деңгейінің арасындағы ауысымға сәйкес 919263 1770 сәулелену кезеңі жүзеге асатын аралық.

Килограмм килограммның халықаралық эталон – платина –иридий гірдің массасына тең.

Моль — массасы 0, 012 кг «(12 грамм) көміртегі -12 атом саны қанша болса, сонша құрылымдық элементтерден тұратынжүйедегі заттарының мөлшері. Ампер, Кельвин, Кандела.

 «Стандарттау, сертификаттау және техникалық өлшемдер»

Қазіргі уақытта машина құру саласында негізгі мәселе (тұрмыстық машина және прибордан бірегей не дейін) өнімнің сапасының өсуі болып табылады. Соқпамен байланысты басқа мәселе өндірістік үнемділік әсерлілігінің өсуі болып тобылады. Бұл мәселелер машина құрылымда да, халық шаруашылғында да толығымен көп жылдар бойы негізгі мәселер болып қалады. Бұл мәселелерді шешуде үлкен маңызды бар мына сұрақтар көрінеді: технологиялық жабдықтардың құрал – саймандарын, түйіндерін, машина бөлшектерін стандарттау және сертификаттау, аларды жасап шығарудағы технологияларды типтеу, өндірісте біртипті түйіндер және болшектерді толығымен олардың      өзара ауыстырымдылығыпмен қамтамасыз ету. Қазақстанның нарықтың экономикаға көшуі ішкі ғана емес, сонымен бірге сыртқы нарықтада отандық фирмалардың, кәсіпорындрдың және ұнымдардың іс — әрекеті үшін жаңа жағдайлар анықтады.

«Тұтынушы құқығын қорғау», «Стандарттау», «Сертификаттау», «Өлшем  бірлігін қамтамасыз ету» жағындағы экономика үшін, ұнымға маңызды мәнді жаңалықтар енгізу үші қажетті құқықты база ұйымдастырды.

Шетелді тәжірибені отандық жағдайға механикалық енгізу мүмкін емес, бірақ мамандар өнімді өндіруді, қызмет көрсетуді және елде немесе сиет мемлекетте қажетті сатыда таратуды мүмкін емес, бірақ мамандар өнімді өндіруді, қызмет көрсеттуді және елде немесе шет мемлекетте қажетті сатыда таратуды мүмкін ететін жаңа прогрессивті  лидерді қабылдауға және өңдеуге мәдениетке жақындау үшін қажетті көлімде үлкен айлаушылығы болуы керекшілігн оны білуі керек.

Қазіргі жаздайда нарықтық экономикаға көшу ішінде өмір сүрумен, кәсіпорындардың және ұжымдардың орташа дамуын қамтамасыз ететіп көптеген мәселердің ішінде ең негізгі және шешімді өнім сапасы, жұмыс және қызмет болып табылады: Жақын жылдар ішінде ең жақсы жағдайда еңбектің ең жоғарғы өнімділігін ғана емес, сонымен бірге жоғарғы сапаны, өнімнің бәсекелестігін және  жаңасмын қамтамасыз ететін кәсіпорындар болады. Сапа өнімін жоғарлату, сертификаттау және техникалық  өлшеу позициясы жоғынан қарастырған жөн.

Стандарттау өнер іс — әрекетінің люмиері ретінде түгендей машиналар және механизмдер әлемімен шектелмейді, керісінше объектілердің кең ортасына таратады, яғни заттар әлемін жана емес, сонымен қатар өндірістік және әлеуметтік процесстерді өндірістік және әлеуметік қатынастарды өзіне енгізеді.

Қазақстанда стандарттаудың даму тарихы кеңе одағы кезеңінде бастамасын алды. 1923 жылы Семей қаласында және салмақ палатасы бойынша Омскылық бөлімше ашылды 1925 жылы Алма – Ата  қаласында Семейлік салмақ  және өлшем палатасы бойынша Алма – Аталық бөлімше ашылды.

1931 жылы Алма – Атада стандарттау бойынша Қазақтық өлкелік бюро құрылады да 1938 жылы Қазақ  ССР Кеңес Одағы  Минстрлігі ішінде өлшеуіш  приборлар және өлшемдер процестері бойынша уәкілдік комитетінің басқармасы болып  атын өзгертеді.

Соғыс кезінде (1941 — 1945) Қазақстанға стандарттау бойынша жұмыс істейтін стратегиялық кәсіпорындар қатарын пайдаланумен байланысты үлкен мәнге ие болды.

1966 жылы Алматыда мемлекеттіқ, басқару зертхана базасында Госнадзор – дың Қазақ Республикалық зертханасы құрылады да, ол 1975 жылы Қазақ  республилық метрология және стандарттау орталығы деп атын өзгертті.

1992 жылы Қазақстан Республикасының стандарттау, метрология және сертификаттау бойынша комитет кұрылды

1992 – 2005 жылдар аралығы үшін Қазақстан Республикасына келесі стандарттау жүйесінің даму бағыты бекітілді:

1992 жылдың 13 наурызынан бастап ТМД мемлекеттерінің келісіміне сәйкес мемлекетаралық стандарттау жүйесінің дамыту;

— Халықаралық нарық және бүкіл әлемдік жетті түрде мойындаумен байланысты қазақ стандарттарының халықаралық пен үйлесімдер бойынша жұмысты белсенділеу;

— міндетті стандарттауға жататын өнімге және қызмет көрсетуге бірінші кезекті мемлекеттік стандарттарды өңдеу;

ИСО – 9000 сериясына халықаралық стандарттарды енгізу және осы стандарттарға сайкес келетін отандық менеджмент сапасының жүйесін құрастыру және т.б.

Соңғы уақытта стандарттау банк қызметтерінің, бухгалтерлік есептеу істерінің жаңа түрлеріне қатысты екенін атап өткен жок.

Қазіргі уақытта Қазақстанда стандарттау және өлшемдер бірлігін қамтамасыз ету саясатын стандарттау, метрология және сертификаттау комитетінің қызмет көрсету облыстары іске асыруда (Мемлекеттік Стандарт ҚР).

Комитет құрылымына оның 19 филиалы (стандарттау, метрология және сертификаттаудың облыстық орталықтары) және 30 – ға жуық. Әр түрлі ұжым және кәсіпорын қызметтерлері кіреді.

Халық шаруашылығын басқарудың барлық сатысында Қазақстанның Мемлекеттік стандарттау жүйесі іс жүргізуде.

Ол өзін былайша көрсетеді:

1.Стандарттаудың мақсатын және тапсырмаларын анықтайтын өзара байланасты ұсыныстар мен ережелер кешені.

  1. Стандарт түрлері және категориялары.
  2. Стандарттарды өңдеу, бекіту және енгізу тәртібі; оларды енгізуді және сақтауды бақылау тәртіптері. 

Негізгі түсініктер. Қандайда болмасын ғылым сияқты стандарттау; сертификаттау және техникалық  мәтіндерінің техникалық маңызы зор.1926 жылы құрылған бірінші халықарылық стандарттау бойынша ұжым және Стандарттау бойынша ұлттық ассоциациясының халықаралық федерациясы атын алды (ХСА), оның мүшесі 20 ұжым болды. Ол 32 халықаралық стандартты өңдері және жарнамаларды.Екінші дүние жүзілік соғысқа байланысты ХСА өз жұмысын тоқтатты.

1946 жылы стандарттау бойынша Халыққаралық ұжым құрылды (ХСҰ). ХСҰ жарғысына халықаралық сәйкес берілген ұжым мақсаты – тауарлар ауыстыруды жеңілдету және экономикалық ғылыми техникалық, интелектуалды іс әрекеттер облысында өзара ынтымақтастығың дамыту үшін бүкіл әлемде стандартаудың жақсы дамута ықпал ету. Стандарттау облысында негізгі терминдерді стандарттау бойынша халықаралық ұжыммен орнатылды.

1926 жылы стандарттау бойынша халықаралық ұжым (ХСҰ) «стандарттаудаң» келесі термин анықтамасын алды:

Стандарттау – бұл қауіпсіздік талаптарын және функцияларды жағдайларды сақтаумен ұтымды үнемге қол жеткізу үшін, берімен облыста пайда үшін және барлық қызыққан жақтардын іс — әрекетін тәртіпке келтіру мақсатымен жасалған және қолданылған ережелер процесі.Осылайша, стандарттау бұл барлық кәсіпорындар үшін міндетті түрде орындалатын заң күшіне ие талаптар және мөлшерлер,тәртіптер орнату бойынша жоспарлы ісәрекет. Ол ғылым,техника және тәжірибе, негізделеді.

Стандарттау әр түрлі сатыда іске асада. Стандарттау сатысы қандай географиясың, экономикалық, саяси әлем региондарының қатысушылар стандартты алуына байланысты ерекшеленеді.Егер стандарттауға қатысу жезкелген мемлекет органика сәйкес ашылса, онда бұл халықаралық стандарттау.Аймақты стандарттау — әлемнің экономикалық немесе саяси, географиялық аймақтың мемлекет органдарына сәйкестену үшін ашылған іс — әрекет.

Ұлттық стандарттау – белгілі бір мемлекеттегі стандарттау. Ұлттық стандарттау әр түрлі сатыда жүзеге асуы мүмкін: мемлекеттік, экономика секторындағы осы немесе басқа сала сатысында мысалы, министрлік сатысында, өнеркісіптер, фирмалар, кәсіпорындар (фабрика, завод) және мекеме. Әкімшілік – аумақтық стандарттау деп аталады.

Стандарт – ереже, мөлшер кешенін, стандарттау объектісіне және бекітілген құрамда бөлікті органдарға талаптар қоятын стандарттау бойынша мөлшерлі –техникалық құжат.

Стандарт ғылыми зерттеулер, техникалық қол жеткізулер және тәжірибе шешімдерінде негізделуі қажет, сонда ғана оны қолдыну қоғам үшін ұтымдайды әкеледі.«Стандарт» сөзінің синонимі ереже, үлгі, нұскаулық мағынасын білдіретін  деген латын сөзі болып табылады.

Яғни стандарттау объектісі нақты өнім ретінде болуы мүмкін (эталондар, заттар, және т.с.с.) , сонымен бірге нормалар, ережелер, талаптар, амолдар, түсініктер, белгілеулер, бұлар кез келген халық шаруашылық сферасында көп қолдануды алды (ғылым, техника, көлік). Стандарттау бойынша нормаға сәйкес құжаттар қазақстанда «Стандарттау туралы заңымен орнатылған», олар:

  1. ҚР (Қазақсттан Республикасының) стандарттары
  1. Құқықты мөлшерге сәйкес қолдынылайтын халықаралық аумақтық стандарт сонымен қатар стандарттау бойынша тәртіптер, мөлшерлер және жарнамалар.
  2. Технико – экономикалық ақпараттардың мемлекеттік жіктеушілері.
  3. Салалық стандарттар.
  4. Фирмалық стандарттар.
  5. Ғылыми – техниқалық, инженерлі қоғамның және басқа қоғамдық қосылымның стандарттары.
  6. Мемлекет аралық стандарттау (МАС) технико – экономикалық ақпарат жектішеулері.
  7. Жарнамалар
  8. Техникалық жағдайлар.

Мемлекетаралық стандарт (МАС) – стандарттау, метрология және сертификаттау бойынша мемлекетаралық кеңесінің) халықаралық совет)немесе құрылысты техникалық мамиерлеу және стандарттың бойынша мемлекетаралық ғылыми – техникалық комиссияның қабылдаған стандарты (ХТСК).

Міндетті талаптар сәйкестігі міндетті сертификаттау процедуралары және ережелері бойынша сынаумен бекітіледі. Өнімнің басқа талаптарға сәйкес келуі (қызмет) ерікті сертификаттау туралы заңдастыру жағдайларымен бекітілуі мүмкін.

Технико-экономикалық және жеуметтік ақпараттық мемлекеттік жіктеушісі – жіктеушілікті пайдаланушылар арасында ақпарат айырбастауда қолданылатын және Қ. Р.-сының министрлік қабинетінде стандарттау және сертификаттау бойынша комитетпен қабылданған жіктеушілік топтастырудың және (немесе) жіктеу объктілерінің кодтарын және атаудың жүйелену тізімін орнататын құжай.

Салалық стандарттар саланы анықтайтын өнімге қолданылумен өңдемді. Олардың талаптары мемлекеттік стандарттың міндетті талаптарына сонымен қатар сала үшін орнатылған қауіжіздін кормасына және ережесіне қайшылық келтірмеуі керек. Мемлекеттік басқару органдары Қазақстан Республикасының стандарттау міндетті талаптарына салалық стандарттар талаптары сәгінес келетін стандарттарды қабылдайды (мысалы, министрлік).

Салалық стандарт объектілері болуы мүлекіні. Салада қолданылатын өнім, процесс және қызмет; салалық стандарттау бойынша жұмыс ұжымына қатысты тәртіптер; салалық қолданудан бұйымның типтік құрлымы (институт, бекіту бөлшектері және т.с. с.); салада метрологиялық қамтамасыздандыру ережелері.

Салалық стандартты қолдану ауытқу аймаәп берімен стандартты қабындаған мекемелік қарастыру мемлекеттік басқару органдарымен, кәсіпорындармен шектеледі.

Кәсіпорын стандарттары сол кәсіпорында өқдемуі және қолданылады. Бұл жаәдайда стандарттау объектілері берілген сатыда стандарттау бастапқы мақсатын жетідіру болатын өндірісті басқару және құрама ұжымдар болып табылады. Сонымен бірге кәсіпорынды стандарттау осы кәсіпорында өндірілетін өнімге де қатысты болуы мүмкін. Онда кәсіпорынның стандарттау объектілері өнімнің құрама бөліктері, технологиялық жабдық және институт, осы өнімді өндіру процессіндей ортақ техникалық нормалар болады.

Ортақ қосылу стандарттарын сынау амалымен берілетін процесс және қызмет, өнімнің принципналды жаңа түрлерінде, сонымен бірге дәстүрсіз технология және өнімді басқару принціпімен өңделеді. Бұл мәселелермен айналысатын қоғамдық қосылымдар Назар аударуға не болатын өзінің стандарттары және дүние жүзілік ғылыми-техникалық қол жеткізулер, фундаменталды және қолданбалы зерттеулер арқылы тарату мақсаттарын қолданады.

Стандарттау бойынша жарнамалаулар методикалық мазмұнның нормативті құжаттарына сәйлес келеді. Олар кәсіпарында стандарттау бойынша қызмет көрсетуді жасауға, Қ. Р. Мемлекеттік стандартында әп басқа және қоғамдық ұжымдарға, қойынданған салалық стандарт ақпаратарына, нормативы құжатарды рәсімдеу тәртібіне қатысты болуы мүмкін және т.б.

Фирмалық стандарттарды Қ.Р. аумағында орналасқан заңды немесе мәдениет тұлғалары мен өңделеді және бекітіледі мемлекеттік басқару органдары. Кәсіпорында және үжымдар, концерндер, жаупкерлігі мектеулі серіктестігі, қоғамдық қосылымдар, ғылыми зерттеулік мекемелер (одан әрі ұжымдар).

Стандартты құрастыру орынсыз болған жағдайда техникалық жағдайды басқа шаруа іс-әрекетінің субъекттілері және кәсіпорындар өңдейді. Техникалық жағдай объектілері кішігірім партиялармен шығарылатын бір қолданбалы өнім сонымен бірге суреттік кәсіпшілік огіші болуы мүмкін және т.с.с. Техникалық жағдайлар талаптарды нақты өнімге, қызмет процестеріне немесе өнімнің басқа түрлеріне орнатады.