Қоғамның əлеуметтік құрылымы туралы түсінік

Социология ғылымының тарихында бұл мəселе өте маңызды, негізгі мəселелердің бірі. Əлеуметтік құрылым туралы социологияда əртүрлі концепциялар аз емес. Оларды топтастырғанда екі бағытты ажыратуға болады. Социологтардың бір тобы əлеуметтік құрылымды, оның элементтерін, яғни құрастырушы заттарын, процестерін нақты өмірде объективтік түрде бар деп түсіндірсе, ал екінші бір бағыттары таптарды, əлеуметтік топтарды, жалпы əлеуметтік құрылымды тек қана сананың,…

Основные показатели, влияющие на демографическую ситуацию в Казахстане

В статье рассматривается современная демографическая ситуация в Казахстане, выделяются основные проблемные аспекты. С помощью методов математического моделирования и статистического анализа исследуются проблемы современного состояния демографических процессов, проводится оценка влияния различных факторов на изменение численности населения. Население – главное богатство страны. Без него, точно также, как и без собственной земли, невозможно существование ни одного государства. Почему…

Урбандалудың заманауи формалары

Урбандалу (лат. urbus – «қала») – бұл қаладағы халық пен өндіріс шоғыры, сонымен қатар қалалық өмір сүру жағдайын жан-жақты таралуы. Урбандалу халық өмірінің демографиялық, əлеуметтік, экономикалық жəне т.б. жағдайына қатысты күрделі үдеріс болып табылады. Урбандалудың негізгі көрсеткіші қала халқы санының өсімі жəне оның барлық тұрғындары бойынша үлесі болып табылады (урбандалу – «кеңінен»). Қаланың өмір сүру…

Қалалық елді мекендер географиясы

Қалалар азық-түлік өндіру мүмкіншілігі мол болған кезде, атап айтсақ жер иеленушілер оны өздері тұтынып, артығын сатуға болатын жағдайда 1 эволюциялық революция (ауылшаруашылық) нəтижесінде тек адамзат дамуының тарихи баспалдағында пайда болуы мүмкін еді. Бұл жер шаруашылығындағы секіріс адамзат білімінің кеңеюімен, үйде жануар өсірумен, яғни басты тартушы күш ретінде, техникалық қондырғыларды енгізу, дөңгелекті ойлап табу, металл бұйымдарын…

Ауылдық елді мекендер географиясы

Ауыл қонысының (ауылдық елді мекеннің) белгілі бір анықтамасы жоқ. Кез келген елде орнатылған қала критерийлеріне жатпайтын барлық елді мекендер ауылдық елді мекен болып табылады деп айтуға болады. Міне сондықтан, ауылдық елді мекендерге шағын өнеркəсіптік, көліктік, орман шаруашылығы жəне санаторий, демалыс үйлері, сорап станциялары, орман мектептері, ғылыми мақсаттағы нысандардың пайда болуы негізіндегі қызметтік кенттер деп аталатын…

Халықты қоныстандыру. Қалалық елді мекендердің бөлінуі

«Қоныстандыру» термині өте күрделі жəне ол қоныстандырудың тарихи үдерістерімен байланысты, тұрғындардың көші-қонуы, жаңа аумақтарды игеруі, халықтың орналасуының жиынтығы жəне қоғамдық формалардың ұйымдастырылуын көрсетуі мүмкін. Халықты қоныстандыру – қоныстану пункті желілерімен шартты түрде орналасқан аумақ бойынша халықты орналастыру. Адам тұрағы бар кез келген жер бетін орналастыру пункті деп атауға болады. Егер бұрын қоныстандыру екінші ретті болып,…

Халық тығыздығы

Халық тығыздығы — аумақтың қоныстану деңгейі, аумағы 1 шаршы шақырымға келетін тұрақты халықтың саны. Қоныстанудың ұзақ үдерісі жəне жерді шаруашылықты игеру еңалдымен, жекеаудандардыңтабиғи, тарихи, экономикалықжағдайларына тəуелді. Бірақ географиялық детерминизмге түспес үшін өндіргіш күштердің дамуы мен табиғи фактордың мəні жəне соған сəйкес əлеуметтік экономикалық жағдайдың рөлі өсті: шаруашылық іс-əрекет, өндірістің даму деңгейі жоғарылады, бірақ оларды бағаламауға…

Халықтар көші-қоны

Көші-қон түрлері жəне себептері, халықтың аумақтық жылжу көрсеткіштері. Халықтар көші-қоны (лат. mіgratіon – «қоныс аудару») – тұрғылықты орындарын тұрақты жəне уақытша ауыстыруға байланысты адамдардың қоныс аударуы. Халықтардың қозғалысын түсіндіру үшін басқа терминдер кеңінен қолданылады: «халықтардың көші-қон қозғалысы», «халықтардың механикалық қозғалысы», «халықтардың қозғалысы». Жердегі тұрғындардың қазіргі орналасуы ертеректе талданған, табиғи өсімнің қарқынында ғана емес, тұрғындардың көші-қон…

Еңбек ресурстары туралы түсінік

Еңбек ресурстары – еңбек іс-əрекеті үшін қажетті физикалық жағынан дамыған жəне денсаулығы бар мемлекет халқының бөлігі. Еңбек іс-əрекетіне байланысты халықты үш топқа бөледі: еңбекке жарамды жасқа дейінгі, еңбекке жарамды жастағы жəне еңбекке жарамды жастан кейінгі жастағы халық. Негізгі еңбек ресурстарының құрамына еңбекке жарамды жастағы халықты, өндірістен қол үзіп білім алушылар жəне əскерге алынғандар кіреді, тек…