Қазақ философиясының жалпы сипаттамасы

«Қазақ философиясы қандай философия?» деген сұраққа Ғұмар Қараштың «Өмір пәлсапасы» деген бір өлеңімен қысқа жауап беруге болады: Мысалы мынау жалған бір жел қайық, Қылт етіп, қия бассаң кетер тайып. Таяныш тұрағы жоқ болғаннан соң, Бұлайша мысал етсек болар лайық. Таянып тұрақсызға көңіл қойып, Жүрмеңіз мәңгілікті жұртқа сайып. Тіршілік бес күн небар тиген еншің Пайдалан мейлінше…

Қазақ философиясының ерекшеліктері

Еліміз егемендік алған кезден бастап, біз, кейбір қазақ философтары, «қазақ философиясы» деген мәселемен тікелей айналыстық. «Қазақ философиясының ерекшеліктері», «Қазақ философиясына алып баратын сара жолдар» деген сұрақтар төңірегінде ойланып, толғандық. Классикалық батыс философиясымен шектеліп қалмай, «философия» деген ұғымның ғылымнан басқа қырларына назар аудардық. Мен «Даналық пен түсініктің үлгілері», «Философия тарихына шолу» деген еңбектерімде және тоқсаныншы жылдары…

Феноменология философиясы

Феноменология — гректің phainomenon — құбылған деген сөзінен; феномен деген сөзді философияда құбылыс деп те атап жүрміз. Феноменология — ХХ ғасырдағы батыс философиясы мен мәдениетінің негізгі бағыттарының бірі. Негізін қалаған – неміс философы Эдмунд Гуссерль (1859-1938 ж.ж.). Феноменология экзистенциализмге жақын: М. Хайдеггерді, Ж.П. Сартрды кейде феноменологияға да жатқызуға болады. Феноменология Кьеркегордан, Ницшеден келе жатқан ғылымға,…

Жан Поль Сартр қазақша мәлімет

Жан Поль Сартр — жазушы, публицист, философ, француз экзистенциализмінің жетекшісі. Өзінің өмірбаянын ол «Сөздер» («Слова», 1963 ж.) деген шығармасында суреттейді. Бала кезімде, – дейді ол, – ерінен айырылған анамның, атам мен әжемнің қолында өмір сүрдім. Әжем – католик, ал атам – протестант еді. Үстел басында екеуі бірінің дінін бірі мазақтайтын еді. Бірақ бала бәрін тікелей…

Мартин Хайдеггер туралы мәлімет

1989 жылы дүниежүзі философиялық қауымы Мартин Хайдеггердің дүниеге келгеніне 100 жыл толуын атап өтті. Ол бірауыздан ХХ ғасырдың аса көрнекті ойшылдарының қатарына жатқызылады, ал кейбір зерттеушілер оны заманымыздың ең алдыңғы сапында тұрған философ ретінде таниды. Мерейтойлық шаралар Хайдеггер философиясының дүние жүзіндегі беделінің өте зор екендігін көрсетті. Мерейтойға байланысты ұйымдастырылған конференциялар Батыстың да, Шығыстың да көптеген…

Хосе Ортега-и-Гассет (1883-1955 ж.ж.) қазақша

Хосе Ортега-и-Гассет — әлем шын мәнісінде Испаниядағы бірінші философ ретінде таниды. Оның бүкіл испан тілді халықтардың рухани өміріне ықпалы айрықша болды. Ортеганың ықпалымен ХХ ғасырдың екінші жартысында испан философиясы тұтастай экзистенциалдық бағытта болды деуге болады. Ортега деген есім Испанияда өте танымал болған: әкесі – публицист, жазушы, шешесі – дипломаттың қызы; Ортеганың ағалары, кейін балалары елдің…

Мигель де Унамуно (қазақша)

Орыс әдебиетінде мынадай «Біз бәріміз Гогольдің «Шинелінен» шықтық» деген нақыл сөз бар: Сол сияқты испан философиясының маңдай алды өкілдері Унамуно мен Хосе Ортега да Сервантестің «Дон Кихотынан» шыққандар. Унамуноның өзінің айтқаны бар: «Бүкіл испан философиясы Сервантестің «Дон Кихотында» деген. Унамуно таза философ емес, әдебиетші, ақын, публицист, ғалым (филология докторы атағын 20 жасында алады), ойшыл. Университетте…

Экзистенциализм философиясы туралы мәлімет

Экзистенциализм философиясы — латынның existentia – тіршілік деген сөзінен шыққан. Дербес философиялық ағым – тағы бір «изм»-ретінде экзистенциализм ХІХ ғасырдың екінші жартысында, әсіресе, ХХ ғасырдың басында Ресейде (Достоевский, Толстой, Шестов, Бердяев), Германияда (Хайдеггер, Ясперс, Бубер), екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Францияда (Сартр, Марсель, Мерло-Понти, Камю, С. де Бовуар) пайда болған. Ал адам өмірі,…

Прагматизм философиясының өкілдері

Чарльз Сандерс Пирс — философияға «прагматизм» деген атауды енгізген (гр. pragma іс, қимыл) және осы ағымның негізгі принципін анықтаған осы философ. Әдебиетте оны «Пирстің принципі» деп атайды. Бұл принциптің мазмұнын, қызметін Пирстің шәкірті, шын мәнінде прагматизмді философиялық бағытқа айналдырған У. Джемс былай түсіндіреді: «Біздің нанымдарымыз… әрекет жасаудың нақты ережелері болып табылады. Белгілі бір қағиданың мәнін…