ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы Ресей тарихнамасы

ХІХ ғасырдың 50-60-жылдарында орыс тарихнамасында жаңа кезең басталды. Ресейдің Қырым соғысында жеңілуі крепостнойлық феодалдық жүйенің дағдарысы, шаруа бұқарасы арасындағы революциялық қозғалыстардың күшеюі, орыс қоғамындағы крепостнойлық құқықты жою жолындағы қозғалыс таптық күштер арасалмағын күрт өзгертіп, елдегі идеялық-саяси күресті шиеленістірді. Ресейдің болашақ даму мəселесі қоғамдағы өткір мəселеге айналды: оның қандай жолмен революциялық немесе ескі жүйені біртіндеп жартылай…

Ағылшын позитивистік тарихнамасы

Позитивизмнің негізін қалаушы Конттың бұл идеяларын И.Тэн жəне Г. Спенсер биологияның жетістіктеріне сүйеніп дамытты. Көрнекті ағылшын философ-позитивисі Герберт Спенсер (1820-1903) əлеуметтік эволюцияның біртұтас моделін жасақтады. Қоғамды тірі организммен салыстырып, ол дифференциациялау жəне қызметті күрделендіру үдерісі барысында адамзат тарихының дамуының негізі заңын ашты. Кембридж тарихи мектебінің басшысы Джон Эмери Актон (1834-1902) Германияда білім алған ағылшын тарихшысы,…

Француз позитивистік тарихнамасы

Позитивтік либералдық бағыт ХІХ ғ. 60 жж. Эдгар Кине (1803- 1875) еңбектерінде тұжырымдалды. 1848 ж. революцияға қатысқан ол антишіркеулік көзқараста болды. Бонапарт билікке келгеннен кейін Швейцарияға эмиграцияға кетіп, оның 2 томдық «Революция» (1865) шығармасын жазды. Э. Кине француз революцияларының (1789-1848 жж.) еркіндікке жол ашпай, авторитарлық билікке жол беруі себептерін ашу мақсатын қойды. Ол позитивистік бағытта…

Позитивизмнің негізгі ерекшеліктері

XIX ғасырдың ортасында Еуропа мен Америка елдерінде капиталистік өнеркəсіп жоғары қарқынмен дамыды. Ғылымитехникалық прогресс нəтижесінде капиталистік экономиканың толық қалыптасып, өз кезегінде буржуазиялық қоғамның таптық құрылымын жасақтады. 1848-1849 жж. революциялардан кейін Батыс Еуропада буржуазиялық қоғам орнығып, буржуазия билік басына келді. Бұл өзгерістер идеология мен тарихи ой мен ғылымның дамуына өз əсерін тигізді. Саяси аренада пролетариат пен…

Марксизм жəне антикалық қоғам тарихы

Маркс пен Энгельске антикалық тарихтың жаңа концепциясын жасады. Оның негізгі сипатты белгілері төмендегідей: формация туралы ілімге сүйеніп, Маркс, Энгельс ежелгі дүниені əлеуметтікэкономикалық формация ретінде өзінің құрылымыжəне тарихи орны бар əлемдік тарихтың кезеңі деп қарастырды. Оның хронологиялық шектерін анықтап, Маркс пен Энгельс Грекиядағы гомер кезеңінің соңынан, алғашқы қауымдық, рулық қоғамның ыдырауынан, яғни б.з.д. IX-VIII ғғ. тоғысынан…

Марксизмнің пайда болуы

Марксизм — неміс ғалымдары Карл Маркс (1818-1883) пен Фридрих Энгельстің (1820-1895) капитализмнің жойылуын жəне коммунистік қоғаммен ауысуын ғылыми негіздеген ілімі мен көзқарастар жүйесі немесе ғылыми коммунизм теориясы. Марксизм – тарихи миссиясы қанау мен қинауды жою, өзге мəдени құндылықтар жүйесіне негізделген тапсыз, жекеменшіксіз жаңа қоғам құруды мақсат еткен пролетариаттың теориялық дүниетанымы немесе идеологиясы. Революциялық тап ретінде…

Романтикалық тарихнаманың сипатты белгілері

ХІХ ғасырдың І жартысында тарихи ой мен тарих ғылымы Ағартушылық кезеңінен өзгеше жағдайларда дамыды. Европада ХVІІІ ғасырдың басты оқиғасы болған Ұлы Француз революциясы Франциядағы ескі, феодалдық тəртіпті жойып қана қоймай, өзге де елдердегі феодалдық-абсолюттік қоғамдарға үлкен соққы берді. Бұл кезеңдегі тағы бір маңызды құбылыс – өнеркəсіп төңкерісі (революциясы) ХVІІІ ғасырдың аяғында Англияда басталып, Европа елдеріне…

Ағартушылық кезіндегі антикалық тарихтың зерттелуі

Вико Гомер поэмаларын терең зерттеп Гомердің өмірде болмаған адам екенін, «Илиада» мен «Одиссеяны» əртүрлі авторлар уақыттық жағынан ең кемі 100 жылдық айырмамен əр кезеңдерде жазғанын дəлелдеді. Ол Гомер дəуіріндегі грек қоғамын дəріптеуге қарсы болып, оның варварлық деңгейін негіздеді. Гомер поэмаларының уақытын Вико поэмада суреттелген қоғамның экономикалық жəне мəдени деңгейіне қарап, б.з.д. VIII ғасырға жатқызды. Вико…

Орыс тарихнамасының буржуазиялық жəне ағартушылық бағыттары

ХVІІІ ғ. екінші жартысында капиталистік қатынастардың дамуы орыс қоғамының Ресей тарихшылар қатарын жаңа əлеуметтік топтармен толықтырды. Ресей тарихшылары қатарында И.И. Го-ликов, В.В. Крестинин – көпестерден, тарихшы В.Г. Рубан – казак тегінен, А.И. Богданов, М.Д. Чулков – қызметші отбасыларынан шықты. Орыс тарихнамасындағы буржуазиялық бағыттар зерттеу тақырыптарынан да байқалды. Орыс қалалары тарихына, географиялық атауларға назар аударылып, губерниялық,…