Биогеографиялық ғылым дамуының негізгі кезеңдері

Биогеография ғылымы — флора мен фауна туралы мəліметтер белгілі бола бастаған кезде, яғни XVI ғасырдың бас кезінде қалыптаса бастады. Бұл кезеңде адамдарға өсімдіктер мен жануарлардың аз ғана түрі белгілі болатын. Мысалы, Гомердің өлеңдерінде (IX-VIII ғ.б.э.д.) 63 өсімдік, Гиппократтың еңбектерінде (460-377 ж.б.э.д.) – 236 өсімдік, Теофрастың еңбегінде 500-дей өсімдік туралы айтылған, ал жануарлардың түрлері одан да…

Материя туралы түсінік

Ғаламдағы физикалық процестердің, соның ішінде тіршіліктің түзілуін басқаратын физикалық қағидалардың негізінде материяның құрылымы жатыр. Материяның құрылымы және атомдар мен молекулалардың өзара әрекеттесуі астробиологияға тікелей қатысты емес болып көрінуі мүмкін. Алайда, тіршілік молекулалары қалай құрылатынын түсіну үшін біз атомдар қалай байланысатынын және сол байланыс түрлерін білуіміз керек. Тіршілік деп атайтын күрделі құрылыстардың түпкі негізінде дара атомдар,…

Тіршілік дегеніміз не?

Тіршілікке анықтама беру ежелден басталған. Астробиологтар үшін бұл анықтама өте маңызды, себебі егер сіз тіршілікті басқа жақтарда немесе оның іздерін Жердегі көне жартастарда тапқыңыз келсе, сіз нақты қандай затты іздестіріп жүргеніңізді білгеніңіз жөн. Мысалы, НАСА ғалымы Джераль Джойстың ықшам анықтамасы бойынша, тіршілік «Дарвин эволюциясына ұшырай алатын дербес химиялық жүйе». Бұл анықтамалардың көбісінің негізінде эволюция тіршіліктің…

Астробиология тарихы

Философиялық тұрғыдан қарағанда астробиология ежелгі ғылым. Демокриттің (шамамен б.з.б. 460-370) (заттың атомдық теориясын ұсынған алғашқы адамдардың бірі) оқушысы болған грек философы Метродор Хиосский (Б.з.б. 4 ғасыр; 1.6-сурет) былай деген: «Шексіз ғаламды мекендеген тек бір ғана әлем бар болуы астық себілген үлкен далада тек қана бір дән өсіп шығуы сияқты оғаш көрінеді». Гректердің Ғалам жайлы түсінігі…

Гендік мутациялардың жіктелуі

ДНҚ тізбегіндегі кез келген өзгерісті мутация деп атауға болады. ДНҚ молекуласының қандай да бір бөлігіндегі кез келген азоттық жұп негіздің өзгеруін мутация ретінде қарастырады. Мутация бір азоттық негіздер жұбының алмасуы түрінде және азоттық негіздердің бір немесе бірнеше жұптарының делециясы, инсерциясы түрінде болуы мүмкін. Сондай-ақ, мутациялар хромосоманың құрылымдық өзгерісі ретінде кездеседі. Мутациялар геннің ақуыз кодтайтын аймағында…

Генетикалық код және транскрипция

Бұл тарауда біз негізгі екі сұраққа жауап бере отырып, гендердің экспрессиясының бастапқы кезеңдеріне тоқталамыз. Оның біріншісі, генетикалық ақпарат қалай кодталады? Ал екіншісі, ДНҚ молекуласынан ақпараттың РНҚ молекуласына өтуі қалай жүзеге асады? Осыдан біз транскрипция процесін толық түсінетін боламыз. Содан соң генетикалық кодтың үш бірлікте, яғни үш нуклеотидті тізбектерден тұратындығын дәлелдейтін аналитикалық зерттеулерге тоқталамыз және гендегі…

Минералогия және минералдар туралы түсінік

Минералогия геологияның бір тарауы, онда жер қабығын алып жатқан минералдарды және оның пайда болуына әкелетін әр түрлі процестерді оқиды. Минерал деп — жер қыртысында және оның бетінде әр түрлі физикалық қасиеті мен тұрақты химиялық құрамы бар табиғи химиялық қоспаларды немесе таза элементтерді айтады. Минералдардың басым көпшілігі — қатты заттар (кварц, дала шпаты, т.б.) сонымен бірге,…

Нематодоздар туралы мәлімет

Нематодалар — жұмыр құрттар класына жататын нематода (Nematoda) гельминттері қоздыратын ауру. Бұл ветеринариялық гельминтологиядағы ең үлкен гельминттер тобын құрайды. Нематодалардың дене бітімі ұзынша, созылыңқы жіп немесе ұршық тəрізді, ұштарына қарай басым көпшілігі сүйірлеу, көлденеңінен қиып көргенде жұмыр келеді. Олардың тұрқы 1 мм-ден 1 м-ге дейін жетеді. Құрттардың түсі ақ, ақшыл сары, ақсұр. Денесі сыртынан көбінесе…

Трематодоздар туралы мәлімет

Трематодалар — паразитарлық құрттар, жалпақ құрт түріне жатады — Platha Sminthes, класы Trematode — сорғыштар. Трематодалардың денесі жалпақ келеді. Олардың ұзындығы əр қилы 0,1мм-ден 10-15 см-ге дейін жетеді. Денесі терлі-етті қаппен қоршалған, онда ішкі ағзалары орналасқан. Ауызы денесінің алдыңғы жағында орналасқан. Құрттың ауызы арқылы қорек жұтқыншаққа барып, одан тармақталған ас қалдығы ауыз тесігінің көмегімен сыртқа…