Аудиторлық тәуекел бұл — қаржылық есептіліктің бұрмалануы, аудиторлар мұндай бұрмалауды анықтай алмайды, сол себептен қаржылық есептілікте сәйкессіздік пікір пайда болады (200 АХС). Қаржылық есептілік қате берілгенде, олардың бұрмаланғандығы туралы аудиторлар пікір білдіргенде ғана бұл мәселе туындайды. Аудиторлар дәлірек дұрыс пікір білдіруді көздесе, соғұрлым олар қабылдауға дайын аудиторлық тәуекел төмендейді. Анықталуға тиіс колайлы аудиторлық тәуекелді аудиторлар шығыстар арасындағы баланс негізінде іздейді, сәйкессіздік аудиторлык корытынды мен қосымша аудиторлық процедуралар жүргізу шығындарынан, қажетті аудиторлық тәуекелді төмендету үшін іздейді. Шаруашылық операциялар санатындағы барлық шаруашылык операциялар және есеп қалдықтарының барлық баптары елеулі бұрмаланған тексеру процедуралары негізінен жеткілікті болуы тиіс, себебі тәуекелді аз мөлшерде төмен түсіру керек және бұрмалану табылмаған болып қалады.

Алайда, аудиторлар тәжірибесі көрсеткендей, көп шаруашылық операциялар мен есеп калдықтары дұрыс көрсетіледі, бірақ бір кэсіпорынның нақты бұрмалану деңгейі келесі кәсіпорынмен ерекшеленеді. Сондай-ақ кэсіпорынның қызметтік ерекшелігі мен оның басқару құрылымындағы тәуекел нәтижелігінің негізгі себептерінің ауытқуы болып табылады, соның ішінде оның ішкі бакылауы. Сол себепті көп жағдайда аудиторлар бүрмалану тәуекелін бағалау мен аныктау аркылы аудиторлық тәуекелді төмендете алады (315 АХС), содан кейін аудиторлык тэуекелді төмендету үшін қажетті төменгі деңгейге дейін тиісінші әсер ете алады (330 АХС).

Бірінші кадам, бизнесті түсіну және кәсіпорын салалары, оның басшылығы, оның қаржылық ақпараттарын пайдаланушылар, оның құқықтык-қаржылық тұрақтылығы мен қызметі болып табылады. Бұл бизнес-тәуекелді талқылауға енгізіледі, оның үстіне кәсіпорынды кездейсоқ шығынға алып келуі мүмкін немесе баска да келеңсіз жағдайға алып келуі мүмкін. Оның үздіксіз қызмет ететін кәсіпорын ретінде өмір сүру кабілетіне әсер етуі мүмкін, оның тікелей қаржылық есептемесімен байланысы кауіп алып келуі ыктимал. Содан кейін аудиторлар осы факторлардың әсер етуін қарастырады, оның қаржылық есептемесінде бүрмалану тэуекелі болу мүмкіндігін карастырады. Одан соң олар баскару процедураларын кәсіпорын тәуекелін анықтау үшін және ондай тәуекелді басқару үшін қарастырады.

Бұл аудиторлық сұрақтарға назар аудару ғана емес, сондай-ак қаржылық есептемелердің бұрмалану қаупіне әсер етеді. Соныман катар, баскару тәуекелінде аудиторлардын өз тәжірибелерін колдануына мүмкіндік береді, кәсіпорын басшылығына тәуекелге қатысты жеткіліксіз тәсілдерін ескертеді. Осы себеп бойынша, бұл тәсіл кей кезде «аудитпен қосылған құн» деп аталады.

Егер аудитор компанияны жақсы басқарылатынын және қаржылай тұракты деп бағаласа, онда олар өздері жалпы бағалаған аудиторлық тәуекелді төмендетеді. Аудиторлар сондай-ақ ішкі бақылау кұрылымының мән-жайын аңғарады, ұйым таңдаған қателік мүмкіндігінен корғануды, оның есептік жазбаларында және қаржылык есептемесінде туындаған және табылмай калып қойған бұрмалануды аныктайды.

Егер аудиторлар бұл процедураларды тиімді деп бағаласа, онда олар аудиторлық тәуекелдің жалпы бағасын төмендетеді. Және керісінше, егер аудиторлар кәсіпорын қаржылық қиындыкқа ұшыраған деп есептесе, немесе ішкі бакылауда сәйкес емес кұрылымы бар десе, онда олар аудиторлык тәуекелді тым жоғары деп бағалап, аудитті өте мұқият жүргізуді талап етеді.

Аудиторлық тәуекелдің компоненттері

Аудиторлық тәуекел әдетте үш компонентпен бағаланады: бөлінбес тәуекелі, бакылау тәуекелі және анықтай алмау тәуекелі. Әр компонент келесі бөлімдерде айтылатын болады. 315 АХС талап етеді, айталык бұрмалану каупін аныктау және бағалау үшін аудитор: • Қаржылық есептеменің деңгейін; • Шаруашылык операцияларының шоттардағы калдықтар деңгейін бекіту үшін және акпаратты ашудың негізін камтамасыз ету үшін одан әрі аудиторлық процедураларды әзірлейді және жүргізеді.

Бөлінбес тәуекел. Бөлінбес тәуекел бұл — ықтимал бұрмалану немесе орын алуы мүмкін бұрмалану. Бұл деңгейде аудитор бақылау процедураларын анықтауды қарамайды, олар бұрмалануды анықтайды (200 АХС). Бөлінбес тәуекелді бағалау сұрақтары арқылы қарастыруды талап етеді, олар кәсіпорынға жаппай әсер ететінін көрсетеді. Сондай-ақ мәселелер тек нақты шотка ықпал етуі мүмкін. Бұрмаланудағы бөлінбес тәуекел кейбір салаларда көп болады. Мысалы, газ, мұнай және өндіру салаларында жұмыс істейтін компанияда немесе сақтандыру индустриясында, сауда немесе өндіру кәсіпорындармен салыстырғанда бухгалтерлік есепте ерекше проблемалар болады. Байланысты тараптардың, валюталық операциялардың және баска да күрделі келісімшарттардың болуы бұрмалану мүмкіндіктерін ашады. Сонымен қатар бөлінбес тәуекелі кейбір шоттарда көп болуы мүмкін, шаруашылық операциялары немесе ашуларда. Мысалы, ақшалай қаражат шотын заңсыз беру салдарынан көп бұрмалануға ұшыраған, ол материалдық айналымнан тыс активтер.

Бақылау тәуекелі. Бақылау тәуекелі бұл — бұрмалану пайда болуы мүмкін тәуекел. Бұны болдырмауға болады немесе ұйымның ішкі бақылауымен дер уақытында анықтап, өзгертуге болады (200 АХС). Бақылау тәуекелі бұл дайындау тиімділігінің қызметі мен қаржылық есептемеге қатысты ішкі бақылау жүмысы. Тиімді ішкі бақылау бақылау тәуекелін төмендетеді. Бақылау тәуекелі ешқашан нөлге тең болуы мүмкін емес, өйткені ішкі бақылауды толық сенімділікпен қамтамасыз ете алмайды. Бұл барлық бүрмаланулар табылып немесе оларға тосқауыл қойылады деген сөз емес. Қай жағдайда бакылау тиімді болу мүмкін, мысалы, адами фактордың нәтижесінде, соның бірі-немкүрайлылық немесе шаршау.

Анықтай алмау тәуекелі, бұл тәуекелде аудиторлар тексеру процедураларын мәні қандай да бір бұрмалануларды анықтау емес, бұл болып жатқан немесе алдын ала пайдаланылмаған ішкі бақылаумен анықталмаған тәуекел (200 АХС). Анықтай алмау тәуекелі тексеру процедураларының тиімділігіне және оларды аудиторлардың қолдануымен байланысты. Бөлінбес тәуекелдің бақылау тәуекелінен айырмашылығы, нақты тәуекел деңгейі аудиторлар арқылы анықталып бақыланады: • Тиісті жоспарлау, басшылык, қадағалау және шолу; • Аудит процедураларының тиісті сипатын, мерзімі мен көлемін анықтау; • Аудиторлық процедуралардың тиімді орындалуы және олардың нәтижелерін бағалау.